YANYA / IOANNINA / JANINA

BİR SORU, BİR BİLGİ ARAYIŞI:

2012-01-01T10:56:00.002+02:00

"VALLADES"ler hakkında bilgisi olan var mı ?
Bu konuyu bilen varsa lütfen bana anlatsın, ben de burada yayımlayayım ki biz mübadiller ve evlâtları bilgi sahibi olalım. Sayın İskender Özsoy "Vallades" sözcüğünün "Patriyot Mübadiller" i ifade ettiğini yazıyor.

VEHİP (KAÇI) PAŞA HAKKINDA BİR MAKALE

2011-12-30T11:21:00.001+02:00

Nizamoglu, Y./ Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi. II, (2011): 270-289-270

İtalya-Habesistan Savası, Vehip Pasa ve Türkiye

Yüksel Nizamoglu1

Özet
1935-1936 yıllarında yasanan talya-Habesistan Savası, Türk kamuoyunda
büyük bir ilgiyle izlenmistir. Habes- talyan gerilimi 1935 yılı Mayıs ayından itibaren
Türkiye’de yayınlanan gazetelerde önemli bir yer tutmus, bunda; bir taraftan Türkiye-
talya iliskilerinin iyice gerginlestigi bir dönemde meydana gelmesi, diger taraftan da 1.
Dünya Savası’nın önde gelen komutanlarından Vehip Pasa’nın Habes ordusunda görev
alması etkili olmustur. Türk Dısisleri görevlileri de savas öncesinden baslayarak gerek
raporlarla, gerekse yabancı gazetelerdeki haberleri tercüme ederek Basbakanlık ve
Cumhurbaskanlıgı makamlarını bilgilendirmeye çalısmıslardır. Bir Türk komutanın
Habes ordusunda görev alması dünya kamuoyunda ses getirmis, Vehip Pasa ile ilgili
haberler Time basta olmak üzere çesitli yabancı süreli yayınlarda yer bulmustur. Türkiye
Cumhuriyeti Hükümeti Habesistan ile talya arasındaki gerginligi ve daha sonra da
yasanan savası yakından izlemis, Vehip Pasa’nın da Habes ordusunda görev alması bu
ilgiyi daha da artırmıs, Türk basını da savasla ilgili haberleri sürekli olarak gündeme
tasımıstır.

Abstract
Second Italo-Abyssinian War between 1935 and 1936 was followed with great
interest by the Turkish public. The tensions between Italy and Ethiopia had an important
place in Turkish newspapers since May in 1935. This is because it happened in a period
when relations between Turkey and Italy got worse and Vehip Pasha, one of the leading
commanders of World War I, served in Ethiopian army. Turkish diplomats, starting from
pre-war, tried to inform the prime minister’s office and presidency both with reports and
by translating the news in foreign press. The fact that a Turkish commander served in
Ethiopian army made a tremendous impact on world opinion and news about Vehip
Pasha had a wide foreign press coverage. Turkish government closely followed the
tensions and later war between Italy and Ethiopia. The fact that Vehip Pasha served in
Ethiopian army increased this interest and the Turkish press continuously reported the
news about the war.
1 Dr, Fatih Üniversitesi Ankara Meslek Yüksekokulu, ynizamoglu@fatih.edu.tr
Nizamoglu, Y./ Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi. II, (2011): 270-289
271

Vehip Pasa, 1. Dünya Savası’nda önce Müstakil Hicaz Fırkası, daha
sonra da II. ve III. Ordu komutanlıkları görevlerinde bulunmustur. III. Ordu’nun
1918 yılındaki ileri harekâtında ordu komutanlıgı görevinde bulunan Vehip
Pasa, Batum’un alınmasından sonra Sark Orduları Grubu Komutanlıgı’na
getirilmis(18 Haziran 1918), fakat bu görevi uzun sürmemis ve 6 Temmuz 1918
tarihli irade-i seniye ile “ordu grubu kumandanlıgı tahsisatıyla“, “Karargah-ı
Umumi” emrine alınmıstır. Mondros Mütarekesi ülkenin kaderinde yeni bir
dönem baslattıgı gibi, Vehip Pasa için de sıkıntılı bir süreci baslatmıstır. ttihat
ve Terakki aleyhindeki yayınlar sırasında Vehip Pasa da öne çıkmıstır. 1919
yılının Mart ayında ise tutuklanmıs ve Bekiraga Bölügü’ne konulmustur. Vehip
Pasa da diger ttihatçılar gibi yurtdısına kaçmayı tercih etmis ve önce talya’ya
gitmisti. Bu sırada hakkında yargılanması için irade-i seniye çıkarılmıstır. Ancak
yurtdısına kaçtıgı anlasıldıgından 3 Eylül 1921 tarihinde askerlik mesleginden
çıkarılarak dört ay hapis cezasına mahkûm edilmistir. Vehip Pasa bundan sonra
hayatının ondokuz yılını yurtdısında yasamıs, degisik ülkelere gitmis ve çesitli
olaylarla istihbarat raporlarına konu olmustur. talya’da bulundugu dönemde
ttihatçılarla birlikte hareket eden Vehip Pasa Romanya’ya geçtikten sonra
Türkiye’nin yeni yönetimi aleyhinde faaliyetlere girismis, 1928 yılında da Türk
vatandaslıgından çıkarılmıstır. Vehip Pasa vatandaslıktan çıkarıldıktan sonra
Romanya’dan ayrılarak önce Atina, sonra da Mısır’a gitmis ve yurda dönünceye
kadar kısa aralıklar dısında burada yasamıstır. Vehip Pasa Mısır’da bulundugu
günlerde de Ankara Hükümeti’ne karsı muhalefetini sürdürmüs, bu nedenle de
takip devam etmis ve hakkında muhbirler tarafından raporlar yazılmıstır. Bu
raporların bir kısmı Dahiliye Vekaleti’nden Cumhurbaskanlıgı Genel
Sekreterligi’ne de gönderilmistir(Ayrıntı için bkz: Nizamoglu, 2010). Vehip
Pasa’nın Mısır ordusunda Kral Fuad’ın istegiyle askeri ıslahatlara giristigi,
ancak Habesistan’a gitmesiyle bunun da yarıda kaldıgı iddia edilmistir(Kutay,
1965:1302).
I. Dünya Savası’nın galipleri arasında yer almasına ragmen isteklerini
gerçeklestiremeyen İ talya, savas sonrasında yayılmacı bir politika izlemeye
baslamıs ve yeni hedefler belirlemisti. Bu hedeflerin basında da Habesistan yer
almıs, İtalya’nın Habesistan’a yönelik politikaları dünyada büyük yankı
uyandırmıstır. İ talya’nın Habesistan’a yönelik emelleri, zaten İtalya ile gittikçe
kötülesen iliskiler içinde bulunan Türkiye’nin de en önemli gündemlerinden
birisi olmustur. Türkiye’nin Habesistan’a ilgisi savastan yıllar öncesine
dayanmaktadır. Türkiye daha 22 Ekim 1930 tarihinde Habesistan mparatoru
Haile Selasiye’nin “tetevvüc (taç giyme)” merasiminde “fevkalede murahhas ve
Büyükelçi” sıfatıyla hazır bulunması için Kahire elçisi Muhittin Pasa’yı
görevlendirmistir(BCA, S.10104, F.030.18.01,02, D.439-2, Y.14.69.8;
22.10.1930). 1933 yılına gelindiginde, Habesistan’daki “Türk hukuk ve
menfaatlerinin korunması için” Adis-Ababa’da bir fahri konsolosluk kurulması
kararlastırılmıs ve bu göreve oradaki Alman firmalarının temsilcisi olan Hans
B.W. Bohnenberger tayin edilmistir(BCA, S.13862, F.030.18.01,02, D.108-41,
Y.33.10.6; 18.2.1933). Türkiye, Habesistan’la ilgili gelismeleri yakından
izlemis, özellikle Türk- talyan iliskilerinin gergin bir sekilde seyrettigi bu
dönemde gerek Basbakanlık, gerekse Cumhurbaskanlıgı makamına sık sık
bilgiler verilmistir. Özellikle Vehip Pasa’nın adının da Habesistan’la birlikte
anılması ilgiyi artırmıstır. talyan-Habes ihtilafı hakkında karsılastıgımız ilk
bilgi 1934 yılına aittir. 27 Aralık 1934 tarihinde Roma Büyükelçiligi’nden gelen
bilgiler Hariciye Vekaleti tarafından Basbakanlık’a sunulmustur(BCA,
F.030.10.0.0, D.424378, Y.238.605.15; 27.12.1934). Paris Büyükelçiligi, 1935
yılı Mayıs ayında hakeme sevki talya tarafından kabul edilen talyan-Habes
ihtilafının incelenmesi için Yunanistan’ın Paris Elçisi Politis’in seçildigini
bildirmekteydi. Türkiye’nin o sıradaki Paris Büyükelçisi Suat Davaz tarafından
gönderilen raporda; Mussolini’nin ihtilafta Avrupa hukukçularının ve Avrupa
devletlerinin Habeslerin yanında yer almalarının önüne geçmek için gayret
ettigini ve davayı kaybetmemek için ugrastıgını belirtmekteydi. Bu sırada
talyanların Eritre ve Somali sömürgelerinden topladıgı asker sayısı 100.000
civarındaydı. talya harekete geçmek için bölgede etkili olan büyük yagmur
mevsimin geçmesini beklemekteydi. talyanların muhtemel saldırı tarihi için de
Eylül ayı tahmin edilmekteydi(BCA, F.030.10.0.0, D.424389, Y.238.605.26,
12.5.1935). Bir ay sonra da Roma Büyükelçiligi talyan-Habes ihtilafı hakkında
yeni bilgiler göndermistir. Buna göre Mussolini, Meclis ve Senato’da
Habesistan’a karsı bir girisimleri olmadıgını söylemisse de, ngiltere ve
Fransa’nın Roma elçileri talya’nın Habesistan’a karsı düsmanca politikalarının
devam ettigini ifade etmislerdir(BCA, F. 030.10.0.0, D. 400-3298, Y.
221.491.30, 5.6.1935). Roma Büyükelçiligi, 12 Haziran 1935 tarihinde talyan
emellerine dair daha somut bilgiler vermektedir. Bölgeye gönderilmek üzere
yeniden bazı birliklerin silah altına alındıgını, Mussolini’nin son konusmasında
Habesistan’la mutlaka hesaplasılacagını söyledigini bildirmektedir. Buna göre;
talyan basını o dönemde Habes kuvvetlerinin 200.000 kadar oldugunu,
bölgedeki talyan kuvvetlerinin de sayısının 130.000’e ulastıgını
yazmaktaydı(BCA, F. 30.10.0.0, D. 424392, Y. 238.605.29, 12.6.1935).
Vehip Pasa’nın Habes Ordusu Komutanlıgının Gündeme Gelmesi
Habesistan Savası’nın gündeme gelmesiyle önce psikolojik savas
baslamıs; talya, Habesistan ve ngiltere bu savasın tarafları olarak öne
çıkmıslar, bir süre sonra Vehip Pasa’nın Habes ordusunda görev alacagının
ortaya çıkmasıyla Türkiye de bu sürece dahil olmustur. Dönemin yabancı gazete
ve dergilerinde bu gelismeler çok açık bir sekilde görülebilmektedir. Vehip
Pasa’nın Habes ordularına komutanlık yapacagı bilgisi ilk defa 2 Temmuz 1935
tarihinde Hariciye Vekaleti tarafından Basbakanlık makamına bildirilmistir.
Bundan sonra aktarılacak olan bu bilgiler Mısır ve talyan gazetelerine
dayanmaktadır. Ancak gazeteler komutanın ismini “Vassıf” olarak yazmıs,
Hariciye Vekaleti ise Basbakanlık makamına gönderdigi yazıda bu ismin
dogrusunun “Vehib” oldugunu belirtmistir. Ottobre gazetesi 13 Haziran 1935
tarihli haberinde; Habes Orduları Baskomutanlıgı’na tayin edilen Vehip
Pasa’nın çok tanınmıs bir kisi oldugunu, ancak tanınmasının asıl nedeninin
askeri meziyetleri olmadıgını belirtmistir. Gazeteye göre Vehip Pasa da ülkeyi
terk eden Vahdettin’in yanında yer almıs, Malta’dan Mısır’a geçmis ve servetini
tüketmis oldugundan kendi hayatını kendisi kazanmaya baslamıstır. Gazete
burada ilginç, fakat dogru olmayan iddialar ortaya atmaktadır: Vehip Pasa,
Mısır’da geçimini saglamak için, “…daha az serefli olmakla beraber daha
kazançlı bir ise atıldı: Mısır’a kaçak sureti ile ithal ettigi afyon ve kokain
ticaretine” baslamıstır. Gazete iddiasını devam ettirerek Vehip Pasa’nın bu
sayede zenginlestigini, otomobilleri ve katipleri oldugunu, hatta yası
ilerlemesine ragmen kendisine bir de harem kurdugunu, Mısır’da elde ettigi
“yüksek himaye” ile polis ve ngiliz memurlarına yakalanmadıgını ileri
sürmektedir. Gazeteye göre; Enver ve Cemal Pasaların “clique”ine mensup olan
Vehip Pasa, Ermeni isyanlarını siddetli bir sekilde bastırmıs, ülkeyi büyük bir
felakete sürükleyen ttihatçılarla kader birligi yapmıstı. Gazete haberini, “*ste
“Yuda Aslanı”nın ordusunun kumandasını tevdi ettigi adam budur” diyerek
bitirmisti. Bu yayından da anlasılacagı gibi talyan basını hem Türkiye’nin
tavrından, hem de Vehip Pasa’nın komutanlık görevini üstlenmesinden rahatsız
olmus ve aleyhte yayınlarını artırmıstır. Hariciye Vekaleti’nin Basbakanlık’a
gönderdigi diger haber ise 12 Haziran 1935 tarihli “Messagero” gazetesinden
alınmıstı. Messagero, Osmanlı Devleti’nin yıkılmasından sonra Mısır’a giderek
Kahire’de yasamaya baslayan Vehip Pasa’nın talya ile ihtilaf halinde olan
Habes ordusuna komuta etmek üzere Habesistan’a gittigini belirtmekteydi.
Gazeteye göre General Vehip; hem Kemal Atatürk’ün hem de talyanların
düsmanıydı ve Kemalist makamlar da Vehip Pasa ile hiçbir ilgilerinin
olmadıgını açıklamıslardı(BCA, F. 030.10.0.0, D. 92A179, Y. 06.693.28,
2.7.1935). Türkiye’nin talyan-Habes ihtilafında aldıgı tavırlar ve Vehip
Pasa’nın Habes ordusunda görev alacagı iddiaları talya basınında bundan sonra
da yer almaya devam etmistir. l Giornali d’ talia gazetesi Türk basınının tavrını
elestirmekte ve talya’ya karsı samimiyet göstermediginden sikayet etmektedir.
Türk matbuatındaki yayınlar ve basyazılar hep talya aleyhinde çıkmakta,
resimler de asagılayıcı bir sekilde yayınlanmaktadır. Son zamanlarda daha
tarafsız yayınların yer alması gazete tarafından sevinçle karsılanmıs ve
talya’nın diger bütün devletlerden tek isteginin “dürüst bir tarafsızlık” oldugu
vurgulanmıstır. Gazeteye göre, Türkiye’nin Habesistan’da hiçbir menfaati
yoktur. Bu nedenle talya ile karsı karsıya gelmesi de anlamsızdır. Zaten
Türkiye, artık slam dünyasını temsilden ve haklarını savunmaktan da
vazgeçmistir. Simdiye kadar Türkiye’nin Avrupa devletleriyle gerek hak
gerekse saygı görme itibariyle aynı seviyede olmasında talya’nın büyük katkısı
olmustur. talya, Türkiye’ye karsı hiçbir aleyhte girisimde de
bulunmamıstır(BCA, F. 030.10.0.0, D. 424406, Y. 238.606.7, 4.9.1935).
Türkiye ise bu dönemde bir taraftan yabancı gazeteleri izlemekte, diger taraftan
çesitli istihbaratlarla bilgi almaya çalısmaktaydı. Eylül ayına gelindiginde bütün
dünya savasın baslamasını beklerken, talya’nın savas ilanı Ekim ayı basında
gerçeklesmistir. Çünkü yagmur mevsimi önceki yıllara göre uzadıgından savasın
baslaması da gecikmekteydi. Yagmur mevsiminde bataklık haline gelen
toprakların ancak Ekim sonuna dogru kuruması beklenmektedir. Habes
mparatoru Milletler Cemiyeti’nin artık savasa engel olamayacagını
düsünmekte, hazırlıklarını tamamlamaya çalısmaktadır. Aynı dönemde Habes
askerleri erzak ve cephaneyi çarçur etmeye alısık olduklarından savas uzayacak
olursa açlık tehlikesinden endise ediliyordu(BCA, F. 030.10.0.0, D. 43959, Y.
266.798.8, 23.10.1935). Eylül ayında ise Türkiye’nin Halep Konsolosu Hariciye

Vekaleti’ne ilginç bir haber vermekteydi. Halep Konsolosu’na göre; talyan
ajanları Suriye’de isçi kaydı yapmakta, manda idaresi de bu konuda hosgörülü
davranmaktaydı. Hatta “aç ve serseri Suriyelilerle bir kısım Ermeniler”, talyan
vaatlerine aldanarak Afrika’ya gitmekteydiler. Habesistan’a su ana kadar üç
partide 500 kadar gönüllü sevk edilmisti. Maslahatgüzar ayrıca Havran
taraflarında da ngilizlerin gönüllü kaydı yaptıklarını bildiriyordu(BCA, F.
030.10.0.0, D. 400-3326, Y. 221.492.24, 26.9.1935).
Vehip Pasa’nın Habesistan’da Ordu Komutanlıgı Görevini
Üstlenmesi, Faaliyetleri ve Türk Kamuoyu
1935 yılı ortalarında dünya kamuoyunun en önemli gündem maddesi,
talya ile Habesistan arasındaki iliskilerin savasa dönüsecegi konusuydu. Vehip
Pasa, Mısır’dan ayrılmıs, Port-Sait’teki Habes Konsoloslugu’ndan yol parası
alarak Cibuti’ye dogru hareket etmistir. Vehip Pasa’nın Mısır’dan Habesistan’a
hareketinin 1935 yılı Haziran ayı baslarında olması kuvvetle muhtemeldir(BCA,
A:IV-16-6, D: 6, F1-11, 8.6.1935). Bu dönemde Vehip Pasa’nın Habes Orduları
komutanlıgı görevine getirilecegi seklindeki haberler, Türk basınında yer
almaya basladı. Habes- talyan gerilimine zaten çok genis yer veren basın, Vehip
Pasa’nın komutanlık görevini üstlenecegi haberi üzerine Habesistan’daki
gelismeleri daha ayrıntılı bir sekilde ve ilk sayfadan vermeye basladı. Vehip
Pasa’nın adının bu sekilde gündeme gelmesi Ankara Hükümeti’ni rahatsız etmis
olacak ki, Hükümet bir açıklama yapma ihtiyacı duymustur. Ayın Tarihi
dergisinde; 15 Haziran tarihli olaylar özetlenirken, Hükümet’in Vehip Pasa
hakkındaki çok kısa bir açıklaması yer almıstır: “Vehib Pasa, *stiklal
Mücadelesi’nin basından beri Türkiye’den çıkmıs ve bin bir maceraya girmis bir
adamdır. Memleketinden baska her emele hizmet edecek bir yaradılıstadır ve
Türk vatandaslıgından birçok seneler evvel ıskat edilmistir”(Ayın Tarihi, 1935:
10). Ayın Tarihi’ndeki bu açıklamaya karsılık, Cemal Kutay ise Atatürk’ün
Vehip Pasa’nın Habes ordusunda görev almasını büyük bir ilgiyle karsıladıgını,
hatta o sırada talya ile olan gerginligin de etkisiyle Tevfik Bıyıklıoglu’na
durumu inceleyerek düsünce ve bilgilerini Vehip Pasa ile paylasmasını
söyledigini ileri sürmektedir(Kutay, 1965: 1304). Ayın Tarihi’nde yer alan bu
kısa açıklamadan iki hafta sonra da Vehip Pasa’nın “Habesistan Orduları
Baskomutanlıgı” görevine tayin edildigi bilgisi verilmistir(BCA, A:IV-16-6, D:
65, F1-12, 22.6.1935).
Nizamoglu, Y./ Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi. II, (2011): 270-289
276
“Habesistan’a kumanda etmek için degil, harb etmek ve yenmek için
gelmistim…”. Vehip Pasa kendisiyle savastan sonra yapılan röportaja böyle
baslıyordu. Vehip Pasa’ya göre; Habesler mparator Haile Selasiye’den önce,
talyanlara karsı basarılı olmuslar ve yıllarca zafer sarhoslugu yasamıslar, hatta
talyanların bir daha kendilerine saldırmayacagını düsünmeye baslamıslardı.
Haile Selasiye ise tahta çıktıktan sonra Atatürk’ü örnek alarak yenilikler
yapmaya çalısmıstı. Bir taraftan da askeri alanda ıslahatlara girismis, bir Harp
Okulu açmıs, yaptıgı yeniliklerde sveç ve Belçika’dan gelen subay ve askeri
heyetlerden de yararlanmıstı. Ancak Belçika’dan getirilen heyet iki yıl kaldıgı
halde çok ciddi bir asama kaydedilememisti. Vehip Pasa bu durumu, “… Bu
sebeple tam iki sene çalıstıkları halde degil bir tabur, bir bölük bile
hazırlıyamamıslardı. Asker diye elimize verdikleri iki alay vardı ki; her yerde
panige önayak olan da iste bunlardı…” seklinde anlatmakta, Habesistan’ın bu
sırada ne egitimli askeri, ne cephanesi, ne de parası oldugunu
söylemektedir(Kandemir, 1939: 5). Vehip Pasa’nın Habesistan’a gitmesinden
sonra da özellikle yabancı gazetelerde haber olmaya basladıgını görmekteyiz.
Bu konuda 7 ve 8 Agustos günlerinde Mısır’da yayınlanan El-Ahram
Gazetesi’nde bir yazı yayınlanmıstır. “Türkiye ve Habes Meselesi” baslıgını
tasıyan bu yazı ayrıntılı bir sekilde kaleme alınmıs, General Vehip Pasa’nın
resmi bir sekilde Necasi’nin hizmetine teklif edildigi belirtilmis ve bu teklifin ne
anlama geldigi sorgulanmıstır. El-Ahram Gazetesi bir gün önce gelen
telgraflardan; Türkiye Cumhuriyeti’nin Habes ordusunun tanzimi için “Yanya
Kahramanı Vehip Pasa”yı teklif ettigini, bu haberin çok önemli bir gelisme
oldugu belirtmistir. ngiltere’nin basını çektigi Avrupa devletleri, hem
Habesistan’ı korumak istemekte, hem de açıktan engel olamamaktadır. El
Ahram’a göre; özellikle ngiltere’nin Habesistan’da pek çok menfaati
bulunmasına ragmen talya’yı gücendirmemek için bir türlü silah ve cephane
gönderememektedir. Türkiye ise dogrudan hiçbir menfaati bulunmamasına
ragmen büyük komutanlarından birisini Habesistan’ın emrine vermistir. El-
Ahram’a göre; Türkiye’nin bu siyasetinin taraftarlık siyasetinden ileri geldigi
söylenemese de, Türkiye Habesistan’a elçi göndermekle zaten talya’ya karsı
olan tepkisini göstermistir. Bu tepki çok öncelere dayanmakta olup Trablusgarp
Savası ve Oniki Ada’nın isgali ile baslamıs, Adana ve Güney Anadolu
sahillerine karsı talya’nın besledigi emellerle devam etmistir. Zaferden sonra iki
devletin iliskileri iyilesmis, hatta genis kapsamlı bir dostluk anlasması yapılması
Nizamoglu, Y./ Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi. II, (2011): 270-289
277
gündeme gelmisse de Mussolini’nin üç yıl önceki beyanları Türk kamuoyunun
büyük bir tepkisine neden olmustur. Hatta Gazi Mustafa Kemal Atatürk,
Maresal üniformasını giyerek talyan elçisini davet etmis ve Mussolini’nin
söyledigi nutku göstermis ve “Mussolini’ye söyleyiniz ki, ben hazırım” demistir.
talyan elçi tepkinin nedenini anlayınca, Mussolini’nin beyanlarının Türkiye’ye
karsı olmadıgını ifade etmistir. Türkiye bu gelismeden sonra talya’nın dıs
politikasını yakından takip etmis, askeri kuvvetlerini takviye ederek ve Balkan
devletleriyle Balkan Antantı’nı yaparak tedbir almaya çalısmıstır. El-Ahram
bundan sonra Vehip Pasa hakkında bilgiler vermektedir. Aslen Arnavut
oldugunu söyledigi Vehip Pasa’nın, Balkan Harbinde Yanya’yı savunarak
“Yanya Kahramanı” olarak söhret kazandıgını, Birinci Dünya Savası
baslangıcında Hicaz’da vali oldugunu, savasta Çanakkale Muharebeleri’nde
büyük kahramanlıklar gösterdigini belirtmektedir. Ancak bu yazıda Vehip Pasa
ile ilgili olarak yanlıs bilgiler de yer almıs, Gazi’nin komutası altında Milli
Mücadele’ye katıldıgı, zaferden sonra Gazi ile yollarının ayrıldıgı ve Rauf
Bey’in fırkasına girdigi yazılmıstır. El-Ahram’a göre; Gazi ile
anlasmazlıklarından dolayı ülkeyi terk etmek zorunda kalan Vehip Pasa, Mısır’a
giderek üç yıl boyunca Halvan sehrinde kalmıstır. Burada yasadıgı sırada
talyan-Habes ihtilafı üzerine Habes mparatoru ile haberlesmeye baslamıs,
sonunda da mparator’un istegiyle Adis-Ababa’ya hareket etmistir. El-Ahram
bundan sonra daha da ilginç bir bilgi aktarmakta, Vehip Pasa’nın Habesistan’a
gitmesinden sonra Türk Hükümeti’nin kendisini affettigini, hatta orduya da iade
ederek bu kararı kendisine teblig ettigini ve çıkması beklenen savasta kendisini
Habes Ordusu’nun egitim ve komutası için görevlendirdigini yazmaktadır(CA,
A:VII-2-d, D: 93, F: 13-2, 13-3, 1935; A:IV-16-b, D: 65, F:1-21, 4.9.1935).
Vehip Pasa, Habesistan’a gider gitmez mparator’la görüsmüs ve Haile
Selasiye’nin savası çok uzak ihtimal olarak gördügünü anlamıstı. Vehip Pasa ise
talyanların savasta kararlı olduklarını, hiçbir devletin kendilerine engel
olamayacagını söylemis ve kendi teklifini sıralamıstır: Habesler ya talya’nın
tekliflerini kabul etmeli, ya da onlar hazırlıklarını tamamlamadan bütün
cephelerde aynı anda taarruza geçmelidirler. Haile Selasiye bunun üzerine Vehip
Pasa’dan ayrıntılı bir rapor istemistir. Vehip Pasa, kısa zamanda bir rapor
hazırlayarak mparator’a sunmussa da üç ay süresince bir gelisme olmamıstır.
Bu süre içinde mparator’un “misafir-i has”ı olarak bir villada kalan Vehip
Pasa, günlerini bombos bir sekilde geçirmistir(Kandemir, 1939: 5). Vehip
Nizamoglu, Y./ Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi. II, (2011): 270-289
278
Pasa’nın bos bir sekilde geçirdigi günlerde neler yasadıgını esi Nezihe Hanım’a
ve damadı Dr. Talat Bey’e yazdıgı mektuplardan anlamak mümkündür. Vehip
Pasa bu mektubu Nezihe Hanım’a 2 Temmuz 1935’te Adis Ababa’dan yazmıs
ve henüz vazife almadıgını, bu konuda sabırlı olmak gerektigini, hatta canı
sıkıldıgı takdirde geri dönebilecegini söylemektedir. Kendisinin burada görev
almak üzere geldigini duyanların kıyametleri kopardıgını, ancak mparator Haile
Selasiye’nin bunlara hiç kulak asmadıgını belirtmektedir(CA, A:IV-16-b, D: 65,
F: 1-13, 1-14, 15.8.1935). Vehip Pasa, Kandemir’in yaptıgı röportajda da
mparator’un baskılar nedeniyle hemen görev vermedigini, bir kenarda
bekletmeyi tercih ettigini söylemekteydi. talyanlar daha da ileri giderek Vehip
Pasa’ya geri dönmesi karsılıgında “birçok cazip vaatlerde”
bulunmuslardı(Kandemir, 1939: 5) Vehip Pasa aynı tarihte damadı Dr. Talat’a
da bir mektup yazmıs, Habesistan’da henüz görev almadıgını, ancak
mparator’un “misafiri hassı” olarak bulundugunu belirtmistir. Vehip Pasa
ayrıca; iklim degisikliginden dolayı hastalandıgını, tansiyonunun yükseldigini,
söylemek istedigi kelimeleri bile söyleyemeyecek bir duruma düstügünü, bir
Alman doktorun kendisini muayene ederek tedaviye basladıgını yazmaktaydı ve
rahatsızlıgı bu sekilde devam ederse geri dönecegini söylemekteydi. Vehip Pasa
damadına rahatsızlık nedenini iklim degisikligi olarak yazarken, yıllar sonra
Kandemir’le yaptıgı röportajda ise zehirlendigini iddia edecektir(CA, A:IV-16-
b, D: 65, F: 1-13, 1-14, 15.8.1935, Kandemir, 1939: 5). Cumhuriyet gazetesi, 30
Eylül 1935 tarihli sayısında Habesistan’ın genel seferberlik ilan ettigini, savasın
bu hafta içinde baslamasının beklendigini,“Avrupa’da tam bir harp havası”
estigini yazmaktaydı(Cumhuriyet, 30 Eylül 1935). Ertesi gün ise Habes
mparatoru’nun seferberlik uygulamasını sonraya bıraktıgı, ancak buna ragmen
talya’nın bütün kuvvetlerini seferber ettigi belirtilmistir. Bu dönemde özellikle
ngiltere ve Fransa’nın talya’ya karsı nasıl bir tepki gösterecegi gündeme
gelmisti. Gazetede Habes ordusuyla ilgili sayılar da verilmis, 250.000 kisinin
silahaltına alındıgı, seferberlikle beraber bu sayının yarım milyona, hatta bir
milyona kadar çıkacagı belirtilmistir. Askerler uzun bir egitim ve saglık
kontrolüne tabi olmadan askere alınacaklarından seferberligin de çok kısa
zamanda gerçeklesecegi bildirilmistir. talyan Hükümeti de Eritre ve Somali’de
tedbirler almaktadır. Bu sırada talya, 30.000 askeri ve 70 zırhlı otomobili daha
Eritre sınırına göndermistir(Cumhuriyet, 1 Birincitesrin 1935). Savasın çıkması
kesinlesince mparator Haile Selasiye Vehip Pasa’yı davet etmis ve “Cenup”
Nizamoglu, Y./ Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi. II, (2011): 270-289
279
cephesinin sorumlulugunu vermis, bu cephede Dedjasmatch Nassibu(Nasibu
Decezmaç) adlı bir komutanla beraber olacagını söylemistir. Bu görevlendirme
savasın baslamasından iki gün önce olmustu(Kandemir, 1939: 5.) Vehip Pasa,
Reuter Ajansı’na verdigi demeçte; Fransa’da Sen Sir Mektebi’nde bir süre
misafir ögretmen olarak bulundugunu ve bu sırada “çok asil ve kibar” bir Habes
kraliyet mensubu olan Nassibu’nun da talebeleri arasında oldugunu,
Habesistan’a gitmesinde de Nassibu’nun kendisinden yardım istemesinin etkili
oldugunu söylemistir: “Biz Türkler, hürriyet ve istiklalleri için mücadele eden
bütün milletlere karsı en samimi hislerle doluyuzdur. Sartlar elverissiz olmakla
beraber bu teklifi kabul etmekle ben, Türk kumandanı olarak ecdadımın
an’anelerine baglı kaldım”(Kutay, 1965:1302-1303).
Vehip Pasa artık Habesistan’da bulunuyor ve Habes ordusunu
talyanlara karsı savasa hazırlıyordu. Türkiye ise bir taraftan Habes- talyan
gerilimini yakından izlemekte, diger taraftan da Vehip Pasa’nın durumu
hakkında bilgi almaya çalısmaktaydı. Vehip Pasa Habesistan’a gittikten sonra o
sırada Ürdün’de bulunan Çerkez Ethem’e de mektup yazarak kendisini
Habesistan’a davet etmistir. Vehip Pasa Ethem’e yazdıgı mektupta;
Habesistan’ın daglık oldugunu, birçok yerde yol olmadıgını belirterek bu
arazinin gerilla muharebesine elverisli oldugunu, bu is için de biçilmis kaftan
olarak kendisini tercih ettigini belirtmis, böyle bir ise girisirse büyük bir mevki
ve para elde edecigini yazmıstır. Ethem, savasa gitmek istemisse de hastalıgının
nüksetmesi üzerine bundan vazgeçmek zorunda kalmıstır(Kutay, 1973, C. II:
309-311).
&talyan-Habesistan Savası’nın Baslaması ve Gelisimi
20.000 kisilik talyan ordusu Musaali dagında sınırı geçerek, 2 Ekim
1935 günü Habes topraklarına girmis ve böylece talyan-Habes Savası
baslamıstır. talyan lider Mussolini ise halkı galeyena getirmeye çalısmıs,
radyodan yaptıgı konusmada “Ey ihtilal çocukları, hazır olunuz, hareket saati
geldi” seklinde konusmus, Roma’da da Milletler Cemiyeti’ni protesto eden
100.000 kisinin katıldıgı bir miting düzenlenmistir(Cumhuriyet, 3 Birincitesrin
1935). talyan saldırıları bundan sonraki günlerde de devam etmis, iki ordu
arasında siddetli muharebeler yasanmaya baslamıstır. talyanların ilk saldırıları,
Eritre sınırına yakın olan Adua ve Adigrat’a yönelik gerçeklesmistir. Habesler,
Adua’da talyanların ilk iki saldırısını püskürterek 1.700 kayıp verdirmislerdir.
Bu sırada Ogeden eyaletinde de muharebeler baslamıstır(Cumhuriyet, 4
Nizamoglu, Y./ Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi. II, (2011): 270-289
280
Birincitesrin 1935). Muharebeler ilk günlerdeki siddetini bir süre sonra
kaybetmistir. Özellikle siddetli yagmurların baslaması ve talyanların kollar
arasında irtibat kurmak için yavaslamaları bunda etkili olmustur(Cumhuriyet, 5
Birincitesrin 1935). Savasın baslamasıyla birlikte yabancı basının da Vehip
Pasa’ya ilgisi artmıs ve Paris’te yayınlanan “Le Soir” gazetesi 5 Ekim 1935
tarihinde Vehip Pasa ile yaptıgı bir röportaja yer vermistir. Buna göre Vehip
Pasa Habesistan’da “Cenub Cephesi Baskomutanlıgı” görevini üstlenmistir.
Muhabir Thomson, Vehip Pasa ile Türk Maslahatgüzar aracılıgı ile tanısmıs ve
güvenini kazanarak bu röportajı yapabilmistir. Muhabirin Vehip Pasa hakkında
edindigi izlenim; “…hiçbir sey önünde yılmayan müthis bir irade ve enerji, aynı
zamanda da isabetli bir temkin...” seklinde olmustur. Thomson’a göre;
“Yenilmez bir irade ve amansız bir karar verme hassalarına sahib bulunan
Vehib Pasa, daimi bir istikrarsızlık içinde yüzen bu memlekette harikalar
yaratmak kabiliyetindedir. Kendisinin *slam alemindeki müthis askeri prestiji ve
“Resulullah’ın tilmizi” olması, münhasıran *slamlardan mütesekkil olan *talyan
koloni orduları üzerinde derin bir tesir yapmaktadır”. Bu durum etkisini
göstermis ve Somali’deki talyan birlikleri içinde yer alan yerlilerden birçok
asker kaçmıstır. Muhabir Vehip Pasa’yı tamamen “nikbin (iyimser, her seyi iyi
tarafından gören)” seklinde degerlendirmektedir. Vehip Pasa muhabire,
kumandasında bulunan Ogeden cephesinde gereken bütün savunma tedbirlerinin
alındıgını, bölgenin mükemmel bir savunma hattına dönüstürüldügünü, hatta bir
“Afrika Verdun’u” oldugunu söylemekte ve “… Sayet *talyanlar benim
sahamda bir taarruz hareketi yapacak olurlarsa, ikinci bir “Caporetto” ile
karsılacakları muhakkaktır…” demekteydi(BCA, F.030.10.0.0, D.92A180,
Y.106.693.29, 14.10.1935). Vehip Pasa talyan sömürgelerindeki yerli
Müslümanlar için, “Herhalde ben *talyan generali yerinde olsam, ciddi isler
hususunda bu *slamlara pek fazla güvenmem…” ifadesini kullanmıstır. ste
burada Vehip Pasa’nın Habesistan Savası’na nasıl gittigi sorusunun cevabı
karsımıza çıkmaktadır. O dönemde Türkiye kamuoyunun yaklasımı, çok haklı
olarak Vehip Pasa’nın Habesistan’a ngilizler tarafından gönderildigi
seklindedir. ngilizlerin, özellikle Somali ve Cibuti’deki yerli Müslüman halkı
talyanlara karsı harekete geçirmek istemeleri bunda etkili olmus; ngilizler,
meshur bir Türk komutanı bölgeye götürmekle, Müslüman halk arasında
propaganda yapmak ve yerli halkı talyanlarla karsı karsıya getirmek
istemislerdir. Vehip Pasa’nın Habes ordusundaki görevi neydi? Vehip Pasa’nın
bilgi dogru olmakla birlikte Çanakkale Savası’nda da Güney Grubu komutanıbelirtilmistir(The Times, 15 Haziran 1940, Aslan, Toker, 2009, C. II: 492). Bu
olan Vehip Pasa Habesistan’da güney cephesinde de görev yapmıs ve cephe
komutanı Nassibu’nun askeri danısmanlıgında ve siper teskilatının basında
bulunmustur((BCA, F.030.10.0.0, D.43962, Y.266.798.11, 13.12.1935,
Erenbilge, 1936: 70; Arar, 1987: 47). Time, 14 Ekim 1935 tarihli sayısında,
Adigrat’ın hiç direnme olmadan düstügünü, sehre giren talyanların yaslılar,
kadınlar ve çocuklar dısında tamamen terk edilmis bir sehir bulduklarını, geriye
kalanların hepsinin beslenme yetersizliginden muzdarip olduklarını, ülkedeki
yiyeceklerin daglarda saklanan savasçılar için silip süpürüldügünü yazıyordu.
Time aynı sayısında “Su savası kazanacak” alt baslıgıyla Vehip Pasa ile bir
röportaj yayınlamıstır. Vehip Pasa’nın komutası altında 150.000 Etiyopyalı
bulundugunu belirten gazete Vehip Pasa için “Eski Kartal Gagası (Old Eagle
Beak)” ünvanını uygun görmüstür. Gazeteye göre, Vehip Pasa burada
Habesistan’ın tek demiryolunu savunmak zorundaydı. Vehip Pasa, muhabir
Stallings'e eski savas kahramanlıklarını anlatarak övünmüs, daha sonra da
sunları söylemistir: "*ngilizler Habesistan’ı isgal edebilir, Fransızlar da, ama
*talyanlar asla. Suyun bile *ngilizleri takip edecegi seklinde bir söz vardır.
*ngilizler yavas hareket eder ve asla iletisimi kaybetmezler. Birlikleri için su ve
kumanyayı yanlarında getirirler. Gelibolu'da ilk önce su yüzünden büyük
sıkıntılar çektiler. Geri çekildiklerinde kendi gözlerimle gördüm ki, siperlere
kadar su boruları dösemisler ve musluk takmıslar. Evet, 250.000 adamla
*ngilizler, Habesistan’ı yavas yavas ama kesin bir sekilde isgal edebilir. 500.000
adamla *talya kolaylıkla Addis Ababa'ya, Harar'a ve hatta Jimma'ya girebilir.
Ama orada açıklıktan mahvolurlar… Niçin bana Etiyopya savunmasının
detayları gibi seyler soruyorsunuz? Su benim adıma *talyanları yenilgiye
ugratacaktır…”
(http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755121,00.html#ixzz0qYP
B5f80, 13.7.2010). talyan-Habes Savası’nın devam ettigi günlerde Mısır’da da
iç karısıklıklar baslamıs, ngiltere aleyhinde gösteriler yapılmıs ve bu olayların
talya tarafından çıkartıldıgı iddia edilmistir(Cumhuriyet, 15 kincitesrin 1935).
Yukarıda belirttigimiz gibi talyan-Habes Savası Türkiye’de ilgiyle
takip edilmis, gazeteler ilk sayfalarında bu savasa yer vermislerdir. Gazetelerde
yer alan haberlerde Habesistan lehine yayınlar dikkat çekmekte, bazen de
abartılı bilgiler verilmektedir. Bu sırada Ekim ayından itibaren devam eden
taarruzlarda kesin bir sonuca ulasılamaması talyan komutanın degistirilmesine
neden olmustur. General de Bono Hükümet tarafından “Maresal” yapılarak geri
çagrılmıs, Maresal Bodoglio Dogu Afrika Yüksek Komiserligi’ne, General
Graziani de Eritre Valiligi’ne tayin edilmistir. Simal cephesindeki talyan
taarruzları durmus, güneyde ise siddetli yagmurların tekrar baslaması 12 talyan
tankının çamura saplanmasına yol açmıstır. talyan ordusunda yer alan Eritre
yerlileri de Habes tarafına geçmeyi tercih etmislerdir. Bundan sonra da Eritre
yerlileri Habeslerin tarafına geçmeye devam etmislerdir(Cumhuriyet, 17, 24
kincitesrin 1935). Aralık ayına gelindiginde ise ilginç bir bilgi dikkat
çekmektedir. Dahiliye Vekaleti’nden Basbakanlık’a gönderilen yazıda
Antakya’da çıkan “Yenigün” gazetesinin 29 Sontesrin(Kasım) 1935 tarihli bir
haberine yer verilmistir. Yenigün gazetesi, Beyrut’ta yayınlanan “Elbelag”
gazetesine dayandırdıgı haberinde; Kazım Karabekir ile birlikte dört kisilik bir
Türk subay grubunun Adis-Ababa’ya gelmesinin beklendigini, amaçlarının
Habesistan’da savunma tedbirleri almak ve Vehip Pasa’ya yardım etmek
oldugunu yazmıstır. Habere göre Kazım Karabekir’le birlikte gelecek erkanı
harp subaylarının ikisi güney, ikisi de kuzey cephesine gideceklerdir(BCA,
F.030.10.0.0, D.89B146, Y.101.656.27, 2.12.1935). Gerçekten de Kazım
Karabekir, talya ile Habesistan arasında yasanan bu gelismeler sırasında
“*ngiltere *talya ve Habes Harbi” adında bir eser kaleme almıstır. Karabekir
önsözde bu eseri 24 Birincitesrin(Ekim) 1935 tarihinde yazdıgını
belirtmektedir(Karabekir, 1935). Bu gelismeler sırasında ngiltere’nin tavrı
nasıldı? Bunu Habesistan’daki Türk Maslahatgüzar’ın raporundan ögrenmek
mümkündür. Maslahatgüzara göre; ngiltere elçisi Habes mparatoru ile
görüsmesinde ngilizlerin ancak talyanların Habesistan içerinde saldırılara
basladıktan sonra yardım edecegini söylemistir. Bu sırada ngilizler, Sudan ve
Aden’de askeri hazırlıklar yapmaktadır. Hatta Aden’den gelen yolcuların
ifadesine göre kırk uçak ve birkaç kruvazör bölgede toplanmıstır. ddialara göre,
ngilizler Habeslere gizlice silah ve cephane göndermektedir. Bir hafta önce de
Habes sınırına içlerinde ne oldugu belli olmasa da 300 kamyon yardım gelmistir.
Maslahatgüzar, ngiltere’nin eger Fransa’nın askeri yardımını saglayamazsa
talya’ya karsı savas açmayacagı düsüncesindedir. Böyle bir durumda ise
Habeslere silah ve mühimmat yardımı yapacak, eger talyanlar Habesistan’ın iç
kısımlarında ilerlemeye baslarlarsa mparator’un izniyle o zaman ngiliz
kuvvetleri harekete geçecektir(BCA, F.030.10.00, D.43598, Y.266.798.7,
10.10.1935). 1935 yılı Kasım ayında Milletler Cemiyeti talya’ya yaptırım
uygulanması kararı almıs; talya’ya silah, mühimmat ve savas malzemesi sayılan
maddelerin satılmasını, kredi açılmasını, altın ve gümüs nakit ve külçelerinden
baska her türlü ithalatı yasaklamıstır. Türkiye de 15 Kasım 1935 tarihli Bakanlar
Kurulu kararıyla bu yaptırımları uygulamayı kararlastırmıstır(BCA,
F:030.18.1.2, S:35032, Y:59.85.19, 15.11.1935; Nadis, Cumhuriyet, 15
kincitesrin 1935). Savasın baslamasından altı hafta sonra Türkiye’ye bir
degerlendirme ulasmıs ve bu rapor Basbakanlık’a da sunulmustur. 14 Kasım
1935 tarihinde Adis-Ababa’dan gönderildigi anlasılan rapora göre, savasın
Habesler aleyhine cereyan ettigi düsüncesi öne çıkmaktadır. Kuzeyde General
De Bono komutasındaki talyan birlikleri Tigre sehrini geçilmesi çok zor olan
daglık araziye, iklim ve arazi engellerine ragmen çok az bir kayıp vererek isgal
etmislerdir. Habesler ilk talyan taarruzundan sonra Adigrat-Adowa-Axnum
hattının güneyine çekilmisler, bu bölgeyi savunmaya çalısmıslardır. Vehip
Pasa’nın da görev yaptıgı güney cephesinde ise devam eden siddetli yagmurlar
talyan taarruzunu erteletmistir. Vehip Pasa’nın bulundugu Ogeden’de de
yagmur mevsimi her zamankinden uzun sürmüstür. talyan komutan
Graziani’nin birlikleri ancak son günlerde ilerlemeye baslamıslardır. Bu bölgede
talyanlar uçaklar, tanklar ve sonra da zırhlı otomobiller kullanarak
ilerlemektedir. talyan uçakları pek çok yerlesim yerini ve stratejik noktaları
bombalamıstır. Rapora göre nispeten ulasımı iyi olan bu bölgeden sonra
talyanları ulasımı zor olan daglık yerler beklemektedir. Bu rapordan Vehip
Pasa’nın bu sırada Habesistan Ordusu’ndaki görevini bir kez daha
netlestiriyoruz. Güney bölgesinin ve Ogeden’deki Habes kuvvetlerinin “umum
kumandanı” Dedjasmatch Nassibu olup, Vehip Pasa bu komutana baglı olarak
görev yapmaktadır. Nassibu, Vehip Pasa’ya siper savunma teskilatının
sorumlulugunu vermistir. Rapora göre Habeslerin en büyük problemi silahsızlık
ve özelikle de tüfek eksikligidir. Habes askerlerinin 20-30 sarjörden fazla
mermisi yoktur. Cephane eksikliginin giderilmesi çok uzun zaman alacagından o
zamana kadar talyanlar kolayca ilerleyebileceklerdir. Bir de eyaletlerdeki kabile
reisleri talyanlar tarafından cazip tekliflerle kandırılacak olursa talyanları
durdurmak çok zor olacaktır(BCA, F.030.10.0.0, D.43962, Y.266.798.11,
13.12.1935). talyanların General Graziani’yi komutan olarak tayinleri sıradan
bir tercih degildi. Libya'daki birçok çatısmada tecrübe kazanmıs olan General
Rodolfo Graziani, talyan ve sömürge birliklerinden olasan karma birliklerin
basında Somali’den saldırıya geçmisti. Geçmesi gereken arazi, diger iki orduya
göre biraz daha kolaydı, ama Mogadisu'daki üsse uzaklıgı neredeyse iki kat daha
uzundu ve su, yiyecek ve erzak sıkıntıları neredeyse iki kat daha fazlaydı
(http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755119-3,00.html #ixzz0q
YOkE1qY,13.7.2010). talyan-Habes Savası’nın uzayıp gitmesi barıs
görüsmelerinin gündeme gelmesine neden olmus, talya’ya alınan yaptırım
kararlarından sonra asıl gündem maddesi haline gelmistir. Milletler Cemiyeti
önderliginde baslatılan bu girisimlere talyanlar prensipte olumlu yaklasmıslar,
Habesler ise en ufak bir toprak parçasını bile kaybetmeye razı olmadıklarını
bildirmislerdi. Bu sırada hem simal, hem de cenub cephesinde çarpısmalar
devam etmekte, Habesler her iki cephede de yeni basarılar kazandıklarını
açıklamaktaydılar(Cumhuriyet, 11-12 Birincikanun 1935). 1936 yılı Ocak ayına
gelindiginde ngiltere ve Fransa, Habesistan’da barısı saglamak için baskılarını
artırmaya basladılar(BCA, F.030.10.0.0, D.424439, Y.238.607.4, 13.1.1936)
&talya-Habesistan Savası’nda Sona Dogru
Mart ayında Habesistan’dan alınan “hususi bir mektup” Türkçeye
çevrilerek Basbakanlık’a sunulmustur. 28 Subat 1936’da Adis-Ababa’dan
yazılan bu mektup Habesistan Savası’nın o sıradaki durumunu açıklamaktaydı.
Buna göre; siddetli yagmurlar mevsimine bir veya bir buçuk aylık bir zaman
kalmıstır. Bunun anlamı talyanların isgal faaliyetlerini bu süre içinde yapmaları
gerektigidir. talyanlar, 1936 yılının ilk iki ayında bazı basarılar kazanmıslar ve
büyük kuvvetlerle ilerlemeye çalısmaktadırlar. Hatta Habesistan’ın Harbiye
Nazırı Ras Moulougheta’nın ordusunu dagıtmayı basarmıslar ve Habeslere de
daha fazla kayıp verdirmislerdir. Savasın basında kuzey-güney istikametinde
gelisen muharebeler, artık dogu-batı yönüne dönüsmüstür. Habes genel
karargahı mparator Haile Selasiye ile birlikte kuzeye nakledilmistir. talyanlar
mparator’un bulundugunu düsündükleri bölgeleri uçakla bombalamakta,
bundan dolayı mparator çesitli aldatma yöntemlerine basvurmaktadır. Raporda
Vehip Pasa’nın görev yaptıgı güney cephesi hakkında da bilgiler verilmektedir.
Bu cephede talyanlar, üç koldan saldırıya geçmislerse de son birkaç hafta içinde
bir basarı saglayamamıslardır. Hatta üç koldan birini olusturan Negelli kolu
birkaç mil gerilemistir. Bu cephede talyan General Graziani’nin bundan sonraki
saldırısının Webi Sebeli boyunca olacagı tahmin edilmektedir(BCA,
F.030.10.0.0, D.424454, Y.238.607.19, 23.3.1936). talyan komutan Graziani,
Vehip Pasa’nın yardımı ile sürekli olarak mevzilerini tahkim eden Nassibu’ya
karsı büyük bir taarruza karar vermisti. Bu sırada Vehip Pasa’nın da bulundugu
güney cephesindeki kuvvetlerin sayısı 30.000-35.000 civarındaydı. Graziani, 17
Nisan 1936’da Habesleri agır bir yenilgiye ugratmıs, fakat talyanlar da çok
fazla kayıp vermislerdi(Perk, 1940: 53-54). Ancak talyanlar bu cephede çok
zorlanmıslar, savasın basında burada 11 günde ancak 20 kilometre ilerlemeyi
basarabilmislerdi(Erenbilge, 1936: 69). Time, Vehip Pasa’nın görev yaptıgı
güney cephesindeki son savası su sekilde aktarmaktadır: “Tüm savasın en kanlı
muharebesi, Sassa Baneh olarak bilinen su delikleri ve çamurdan kulübeler
grubu etrafında son haftasına giriyordu. Burada ince yapılı, kurnaz Ras Nassibu
en iyi adamlarından olusan birliklerini vaktiyle Türk generali olan Vehip
Pasa'nın komutası altında kazılan bir dizi özenle hazırlanmıs tahkimatta siper
almıs sekilde konuslandırmıstı. General Graziani komutasındaki dört kol,
kasabayı kusatmaya çalısıyor, toplarla döverek teslim olmaya zorluyordu.”
(http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,882619,00.html, 1.6.2010)
Graziani, 4 Mayıs 1936 itibariyle Güney cephesindeki savası
kazanmıstı. Daha sonra karargaha kadar geldiginde Vehip Pasa ile Nassibu’nun
Fransız sınırına geçtigini ögrendi. talyanların en gayretli komutanı olan
Graziani, bu cephede muharebeyi kazanmasına ragmen Habesleri imha
edememistir. Elinde Habeslere göre çok üstün kuvvetler olmasına karsılık büyük
bir basarıya imza atamadı(Erenbilge, 1936: 61). Ancak Habeslerin talya’ya
karsı direnisleri daha uzun süre devam edemedi ve baskent talyanların eline
geçti. mparator Haile Selasiye, talyan ilerleyisi karsısında ümitsizlige kapılmıs
ve bu duruma bir çare arayısına girismisti. Bunun için önce Fransız Elçiligi’ne
gitmis ve savasmaya devam etmek zorunda oldugunu, ancak talyanların bu
ilerleyisinin karsısında durmanın mümkün olmadıgını söylemistir. mparator ve
iki oglu, Veliaht Prens Asfa-Wassan ve 13 yasındaki oglu Prens Makonnen için
en iyi seçenek ülkeyi terk etmekti. ngilizlerin koruması altındaki Filistin'deki
Koptik Manastırı mparatorun aklına ilk gelen sıgınaktı. Ama Kraliyet ailesinin
sahile giden 494 millik Habesistan demiryolunun diger ucundaki Fransız
Cibuti'sinde geçici olarak güvenliginin saglanması gerekmekteydi. Fransızların
kendisi ve ailesinin güvenligini garanti etmesinden sonra Haile Selasiye saraya
geri döndü. Haile Selasiye, saray önünde toplanan büyük kalabalıga son
konusmasını yaptı(http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,756036,00.html#ixzz0
qYMtGDBl, 17.7.2010). Haile Selasiye, talyanların galibiyete yaklastıgı
dönemde ngilizlerden ümidini iyice kesmisti: “*ngiltere, ona güzel sözler
söyleyerek ve birçok vaatte bulunarak onu cesaretlendirmisti, ama ona çok az
silah vermislerdi ve bu silahların ücreti nakit olarak ödenmisti”. Selasiye, gece
yarısı Adis-Ababa'da gizlice kraliyet trenine binmis ve sahile dogru kaçmıstır.
Yanında ailesi, 30 kadar arkadası, hizmetli ve çok sayıda esyası olan mparator
iki gün süren yolculuktan sonra Fransız sömürgesi olan Cibuti'ye ulasmıs,
ngiltere ve Fransa tarafından bir hükümdar gibi muamele görmüstür. Fransız
askerler ona kraliyet selamı vermis ve ngiliz kruvazörü Enterprise onu limanda
beklemistir. Enterprise, demir almadan iki saat önce Güney ordularının
komutanı Ras Nassibu ve yardımcısı Vehip Pasa da binmisti. Enterprise
mparator’u Filistin'deki bir sıgınaga götürmüstür (http: //www.time.com/ time/
magazine/ article / 0, 9171, 7560362,00.html17.7.2010).
Vehip Pasa, Habesistan’dan ayrılmadan önce askerlerini silah ve
cephanelerini onlara bırakarak memleketlerine göndermistir. Bundan sonra
Nassibu ile birlikte oradan ayrılarak Cibuti’ye gitmistir. Vehip Pasa,
Habesistan’dan Mısır’a dönerken Cibuti’de gemiden indiginde Haile Selasiye ile
karsılasmıs, mparator kendisine “-Ah, keske senin dedigini yapsaydım Vehip
Pasa, fakat bil ki ben hain degilim… Beni aldattılar” demistir. Vehip Pasa da
savas baslamadan önce hazırladıgı rapor dikkate alınsaydı, böyle bir
maglubiyetin yasanmayacagı düsüncesindedir. Vehip Pasa’ya göre yenilginin
nedeni içeride karsılasılan ihanetler ve talyan silah ve cephanesinin Habeslere
göre çok üstün olmasıdır(Kandemir, 1939: 5; Ayın Tarihi, 1936: 15) Vehip Pasa
Habesistan’daki komutanlıgından dolayı bir ücret almıs mıydı? Bu konuda
ulasabildigimiz tek bilgi Vehip Pasa’nın Sidi Gaber’den esine 2 Eylül 1938’de
yazdıgı mektupta bulunmaktadır. Vehip Pasa bu mektupta kendisine 15 Mısır
Lirası maas baglandıgını yazmakta ve esine “Bu aylıkla, sen ve ben; burada
geçinebiliriz” demektedir. Vehip Pasa ilk maasının bir kısmını esine, bir kısmını
da elbisesi olmayan oglu Muzaffer’e gönderecegini söylemektedir(Vehip
Pasa’nın 2 Eylül 1938 tarihli mektubu). Habesistan Savası, Vehip Pasa’nın
istirak ettigi son savas olmustur. Artık yaslanan Vehip Pasa, Habesistan
macerasından sonra yine Mısır’a dönmüs ve 1939 yılında Türkiye’ye gelene
kadar burada yasamıstır.

SONUÇ
1935-1936 yıllarında meydana gelen talyan-Habesistan Savası, savas
ihtimalinin ortaya çıkmasından itibaren gerek Hükümet, gerekse Türk kamuoyu
tarafından dikkatle izlenmistir. talya’nın yayılmacı politikasından rahatsız olan
Türkiye’nin ilgisi, Vehip Pasa’nın Habes ordusunda görev alacagının haber
alınmasıyla birlikte daha da artmıstır. Hükümet, gelismeleri sürekli olarak
izlemis, zaman zaman Atatürk’ü de bilgilendirmistir. Gazeteler ise özellikle
savasın ilk dönemlerinde Habesistan’daki gelismelere birinci sayfalarında yer
vermisler ve Habesistan yanlısı yayınlar yapmıslardır. Vehip Pasa bu savasta
talyanlara karsı olusturulan güney cephesinde görev almıstır. Vehip Pasa’nın
komutan olarak gönderilmesinde ngilizlerin rolü oldugu ve böylece bir
Müslüman komutan vasıtasıyla talyanlara karsı Somali ve Eritre’deki
Müslüman halkın destegini saglamayı amaçladıkları anlaşılmaktadır.

YENİ YILA ÇOK AZ KALA...

2011-12-29T10:37:00.001+02:00

Yanya’nın aziz evlâtları;

Yanyamız’ı gözyaşları içinde kaybedişimizden 98 yıl sonrave şunun şurasında sadece saatler geçip de 99. Yıla girmek arefesindeyken herbirinize teker teker sevgi ve saygılarımı gönderiyorum.

Sizlere sevdiklerinizle ve sizi sevenlerle birliktesağlık, mutluluk ve başarılarla dolu bir yeni yıl diliyorum.

Yüce yaradan savaşgörmüş, esareti yaşamış, mübadelenin sıkıntılarını ve acılarını tatmış veanavatanımız dedikleri güzeller güzeli Yanya’dan uzakta, yeni vatanlarında,ecdatlarının topraklarında defnedilmiş büyüklerimizden rahmetini esirgemesin.

Gerek onları, gerekse 500 yıldan bu yana Yanya’ya, Epir’e ve bütün Rumeli’ne gömdüğümüzecdadımızı rahmetle ve hasretle anıyorum.

Bizler, dillere destan olmuş birsavunmayı yaratanların, savaştığımız tarafın askerlerinin ve komutanlarınındahi saygıyla önünde eğildiği kahramanların çocuklarıyız. Mübadil olanbüyüklerimiz bu sıfatlarıyla geldiler Türkiye’ye ve gururla yaşamlarınısürdürdüler. Yeni bir yıla girerken sonraki nesillerin de bunu bilerek ve başımız dikolarak daha nice güzel yıllar yaşamamız dileğiyle…

Fazıl Bülent Kocamemi

ZAMOS BEY YANYA'DAKİ MÜSLÜMAN MEZARLIĞINDA TOPRAĞA VERİLDİ

2011-12-27T21:53:00.001+02:00

Zamos Metkobey müslümandı. Defnedildiği mezarlıkta sadece iki Türk'ün mezarı ile birkaç kimliği bilinmeyen ve Zamos Metkobey'in yardımıyla buraya gömülmüş müslümanlar yatıyordu. Mezarlığın bakımı tamamen Zamos Metkobey tarafından yapılmaktaydı ve bütün harcamalar gene onun tarafından karşılanmaktaydı. Ben mezarlığı ziyarete gittiğimde kapı kilitliydi. Demir parmaklıklı duvarın üstünden atlayarak içeri girmiştim ve mezarları tek tek ziyaret etmiştim. Yanımda bana bu mezarlığın varlığını haber veren ve benimle birlikte ziyaret eden Yanya Üniversitesi profesörlerinden Bayan Sofia Vouri de vardı. Ziyaretimden bahsettiğimde Metkobey "Kapının anahtarı bendeydi, oraya ben bakıyorum" demişti. Şimdi o hayırsever insan da ayrılamadığı Yanya'sını yüksek bir yamaçtan seyreden müslüman mezarlığında, bir bakıma kendi eserinin toprağına defnedildi.
IŞIKLAR İÇİNDE YATSIN, MEKÂNI CENNET OLSUN, ALLAH RAHMETİNİ ESİRGEMESİN.

MÜTEVEFFA ZAMOS METKOBEY'İN CENAZE TÖRENİ İLE İLGİLİ BİR YAYIN

2011-12-27T15:40:00.000+02:00

«Μουσουλμάνος μα την Παναγία…», μέχρι το τέλος

Δεκ 22|12:18 μμ

Έναν άνθρωπο που με το παράδειγμά του έδειξε το δρόμο της αλληλεγγύης σε πολύ δυσκολότερους από τους σημερινούς καιρούς, που συνέδεσε την πορεία του με το σεβασμό σε όλες τις θρησκείες, αποχαιρέτησε χθες το μεσημέρι η πόλη των Ιωαννίνων. Σε ηλικία 84 ετών έφυγε από τη ζωή ο Νιζαμουντίν Γαζαλή Μετκόβεη, γνωστός στην πόλη με το προσωνύμιο «Ζάμος», ο τελευταίος ίσως μουσουλμάνος Γιαννιώτης, μόνιμος κάτοικος της πόλης, που έχασε τη μάχη από τον καρκίνο.
Χθες το μεσημέρι στους πρόποδες του αλσυλλίου της πόλης, στο μουσουλμανικό νεκροταφείο οδηγήθηκε στην τελευταία του κατοικία, συνοδευόμενος από τους λιγοστούς στενούς συγγενείς του, αλλά και από δεκάδες Γιαννιώτες φίλους του που είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν και να εντυπωσιαστούν από την ευγένεια, το πάθος του για το δίκαιο και την απλότητα που τον διέκρινε.
Με το θάνατο του «Ζάμου» έκλεισε ουσιαστικά ένα τεράστιο κεφάλαιο της παρουσίας των μουσουλμάνων Γιαννιωτών στην πόλη, στην αχλύ του μύθου και της ιστορίας, σε ένα πολυπολιτισμικό παρελθόν που δύσκολα συναντά κανείς αλλού, ανατρέχοντας στην ιστορία.
Η κηδεία έγινε με όλο το τυπικό της μουσουλμανικής θρησκείας σε μία ημέρα και ατμόσφαιρα μουντή για τον «Ζάμο» που άφησε μία μεγάλη κληρονομιά στην πόλη με το παράδειγμά του.
Τραγικές φιγούρες τα στενά συγγενικά του πρόσωπα, οι ανιψιές και κόρες του «Ζάμου» που παρέμειναν υπομονετικά στο πλάι του μέχρι την τελευταία στιγμή.
Αμέσως μετά την ταφή η ανιψιά και θετή του κόρη Λαλινούρ μετέφερε τις θερμές ευχαριστίες της οικογένειας προς όλους όσοι στάθηκαν στο πλευρό του πολυαγαπημένου τους προσώπου.
«Ευχαριστώ πολύ για όλα τους Γιαννιώτες που τον αγάπησαν με πολύ ευγένεια και σεβασμό. Ευχαριστώ όλους τους ανθρώπους για αυτό. Να είστε όλοι καλά. Δε θα φύγω ποτέ από τα Γιάννενα», τόνισε βουρκωμένη.
Για ένα κομμάτι της ιστορίας των Ιωαννίνων που χάθηκε έκανε λόγο ο νομικός Φίλιππος Πανταζής που εκφώνησε τον επικήδειο. Ιδιαίτερη αίσθηση έκανε η αναφορά του σε μία αγαπημένη φράση του εκλιπόντος, όταν τον ρωτούσαν για το θρήσκευμά του.
«Μουσουλμάνος μα την Παναγία έλεγες, και με τη φράση σου αυτή έστελνες το μήνυμα της συναδέλφωσης και της ανθρωπιάς, τον σεβασμό στο συνάνθρωπο», σημείωσε για προσθέσει λίγο αργότερα:
«Ο «Ζάμος» είναι ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης που τόσο αγάπησε. Μία πολυπολιτισμική πόλη, που ανέδειξε κορυφαίες φυσιογνωμίες στα γράμματα και τις τέχνες. Ένας γνήσιος Γιαννιώτης που σηματοδοτεί τον πιο ισχυρό σύνδεσμό μας με την ιστορία της πόλης. Όσοι τον γνωρίσαμε, αγαπάμε αυτήν την πόλη πραγματικά», τόνισε.
Παρόντες μεταξύ άλλων στην κηδεία ο περιφερειάρχης Αλ. Καχριμάνης, ο πρώην ΓΓΠΗ Π. Παπαδόπουλος, ο περιφερειακός σύμβουλος Γ. Παπαδημητρίου και πολλοί άλλοι.
«Αποχαιρετήσαμε σήμερα έναν Έλληνα πολίτη που ευεργέτησε πολλούς στη ζωή του, όπως επίσης και τον δήμο. Χάθηκε ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης και είναι λυπηρό», τόνισε ο κ. Παπαδόπουλος.
«Ο «Ζάμος» ήταν από τις πιο σοφές και αγαπητές φιγούρες της πόλης. Παρά την ταλαιπωρία και τα βάσανα απέκτησε τη σοφία του και είχε μία διαρκή διάθεση προσφοράς και στην πόλη και στο συνάνθρωπο. Ήρθαμε να τιμήσουμε τη μνήμη του και να αποτίσουμε ένα φόρο τιμής στο πολυεθνικό παρελθόν της πόλης, το παρόν και το μέλλον της. Μίας ανοιχτής πόλης που μπορεί να δέχεται τη διαφορά, τον πλούτο των διαφορετικών θρησκειών, τις διαφορετικές απόψεις και αντιλήψεις», τόνισε ο κ. Παπαδημητρίου.

Ζωή σαν παραμύθι…
Ο Νιζαμουντίν Μετκόβεη γεννήθηκε το 1927 και είχε δύο αδέλφια που έχουν φύγει από τη ζωή. Γνήσιος Γιαννιώτης, Έλληνας ιθαγενής από Έλληνες γονείς έζησε σε μία πόλη που αναδυόταν από παντού το μεθυστικό και μαγευτικό άρωμα της διαφορετικότητας των θρησκειών, των συνηθειών, των παραδόσεων και των ραγδαίων ιστορικών αλλαγών. Οι πρόγονοί του εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή των πληθυσμών μετά τη Συνθήκη της Λοζάννης γιατί εκτιμήθηκαν όσα είχαν προσφέρει στην πόλη, ειδικά την περίοδο των τελευταίων ετών πριν την απελευθέρωσή της το 1913. Μετά τη λήξη του πολέμου έφυγε για την Αλβανία, όπου το καθεστώς Χότζα τον φυλάκισε, τον βασάνισε ενώ δούλεψε και σε καταναγκαστικά έργα. Το 1964 επέστρεψε στην Ελλάδα και στα Ιωάννινα και για πολλά χρόνια έδωσε έναν τιτάνιο αγώνα για να αποκαταστήσει το όνομα της οικογένειάς του, αλλά και να περισώσει την περιουσία της, πράγμα που τελικά κατάφερε. Διέθετε μεγάλη ακίνητη περιουσία και έχει δωρίσει μερικά από τα ακίνητα στο δήμο Ιωαννιτών και συγκεκριμένα στο παραλίμνιο και στην συμβολή των οδών Τζαβέλλα και Πουτέτση.

Του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ από την Ελευθερία

KOMŞUDA KIŞ

2011-12-25T09:43:00.002+02:00

Babası ve aile büyükleri Manisa Koldere mübadili olan değerli arkadaşım (Δημήτρης Λιακάκος) Dimitris Liakakos'un bu sabah gönderdiği fotoğrafı sizlerle paylaşmak istedim. İşte şu günlerde Epir bölgesi ve kuzeyinde kış böylesine sert geçiyor.

AZINLIKÇA.ONLINE'DAN ALINTIDIR:

2011-12-23T23:31:00.000+02:00

Yanya’daki son Müslüman Metko Bey vefat etti

Perşembe, 22 Aralık 2011 0 Yorumlar

Yanya’nın hayatta kalan son Osmanlı Müslümanlarından Arnavut kökenli Nizamettin Metko Bey’in 17 Aralık Cumartesi günü vefat ettiği öğrenildi.

Yanya’nın tanınmış simaları arasında yer alan ve bölgede yaşayan az sayıdaki Müslüman’ın hamisi olan Nizamettin Bey’in 84 yaşında vefat ettiği bildirildi.

Gazali Bey ile Melek Hanım’ın oğlu olarak 24 Aralık 1927 yılında Yanya’da dünyaya gelen Nizamettin Bey ilk ve ortaöğreniminden sonra Yanya’daki Sion Okulu’na giden ilk Müslüman olarak tarihe geçmiş ve mezun olduktan sonra da Yanya’da ticaretle uğraşmıştı.

Nizamettin Metko Bey, bir dönem Yanya Mahkeme-i Şeriyye Başkâtipliği ve 1916 ile 1949 yılları arasında da son Yanya Müftüsü olarak görev yapan Mustafa Fuat Efendinin kızı İhsan hanımla evlenmişti.

1949 yılına kadar Yanya şehri ve civarında mübadeleye tâbî olmayan Müslümanların hamisi olan Yanya Müftüsü Mustafa Fuat Efendi’nin vefatı üzerine damadı Nizamettin Metko Bey ölümüne kadar bölge Müslümanlarının problemleri ile yakından ilgilenmişti.

Yanya’nın tanınmış eşrafından olan Nizamettin Metko Bey, bölge Müslümanlarının yanı sıra yerli Hristiyan ve Musevî vatandaşlar arasında da saygın bir yere sahip olmuş, bölge halkı tarafından oldukça sevilen ve sayılan şahsiyetler arasında yer almıştı.

Nizamettin Bey’in ayrıca Yanya Müftülüğü’nün kapanmasının ardından son nefesine kadar her yıl Batı Trakya’da ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere 10 adet kurbanı Gümülcine Müftülüğü’ne gönderdiği belirtidi.

Dinî cenaze işlemleri Gümülcine Müftülüğü Genel Sekreteri Mustafa İmamoğlu tarafından yapılan Nizamettin Metko Bey, Yanya Asrî Müslüman Kabristanlığı’nda 21 Aralık 2011 Çarşamba günü öğle namazını müteakip defnedildi.

Yanya’nın son Müslümanı Metko Beyin cenazesine, Arnavutluk ve Amerika’dan gelen akrabalarının yanı sıra Yanya Belediye Başkanı Filippos Filios, Epir Eyalet Başkanı Aleksandros Kahrimanis, sabık Epir Bölge Genel Sekreteri P. Papadopulos, Epir Eyalet Başkanlığı Meclis Üyesi Y. Papadimitriu ve Yanya’nın ileri gelen eşrafı katıldı.

Azınlıkça ailesi olarak Yanya’nın son Müslümanı merhum Metko Beye Cenab-ı Erhamü'r-rahiminden rahmet ve mağfiret diler, sevenlerine ve akrabalarına sabr-ı cemil niyaz ederiz.

Azınlıkça Online^®

SON TURKOYANYOTİS AİLENİN BÜYÜĞÜ ZAMOS METKO BEY VEFAT ETTİ.

2011-12-20T21:45:00.000+02:00

Dostum Stergios Nastopoulos'un bloğu LIGAPOLA'dan alıntı yaptığım haberi orijinal haliyle sunuyorum:

Ο Ζάμος που σύνδεσε τα Γιάννεναμε την ιστορία τους.

Ο Ζάμος που συνέδεσε τα Γιάννενα με την ιστορία τους
Ο συμπολίτης μας Νιζαμουντίν (Ζάμος) Γαζαλή Μετκόβεης έφυγε από τη ζωή τοπερασμένο Σάββατο. Η ταυτότητά του, αλλά και ο χαρακτήρας του συνέδεσαν τηνπόλη με την ιστορία και τις αξίες της.
Πλήρης ημερών, σε ηλικία ογδόντα πέντε περίπου ετών, απεβίωσε προχθές ο γνήσιοςΓιαννιώτης και γόνος παλιάς αρχοντικής οικογένειας Νιζαμουντίν (Ζάμος) ΓαζαλήΜετκόβεης. Ποιος δεν τον γνώριζε, ποιος δεν τον υποληπτόταν, ποιος δεν σεβότανκαι αγαπούσε αυτόν τον καλοκάγαθο, τον ήπιο και μελισταγή Άνθρωπο… Όλα ταΓιάννινα, ανεξάρτητα από φυλετικές και θρησκευτικές διακρίσεις. Ο θάνατός τουστερεί την πόλη του, την πόλη μας, τα Γιάννινα, από ένα σύμβολο σύνδεσης με τοπαρελθόν της.

Όσοι τον γνώρισαν και ήταν πάρα πολλοί, θαύμασαν στον Ζάμο την πολυμάθειά του,τους ευγενικούς του τρόπους, τησοφία και θυμοσοφία του, αλλά και τη σεμνότητάτου. Είχε αναγάγει σε συστατικό της υπόστασής του το δικαίωμα του ατόμου στοναυτοπροσδιορισμό του, στο σεβασμό της ετερότητας, ιδιαίτερα της θρησκευτικής.Άνθρωπος Δίκαιος, ευθύς, συνεπής, ταπεινός παρά τη σπουδαιότητά του. Προσηνήςκαι απλός. Άνθρωπος της καταλλαγής, της αξιοπρέπειας, της κατανόησης, δίδαξε μετο παράδειγμα της ζωής του τον εξοβελισμό της ανεξίας και της δυσανεξίας καιπαρείχε σημαντικά στοιχεία στους γύρω του για τον εμπλουτισμό της συλλογικήςκοινωνικής συνείδησής τους. Θεός είναι το Δίκαιο, έλεγε. Ο αγώνας ο δύσκολος, οσκληρός, ο δρόμος για τη θέωση είναι να παλεύειςκαι να ματώνεις, να στραγγίζειςτην ψυχή σου, για να είσαι δίκαιος και ενάρετος. Τότε μόνο αγαπάς πραγματικά.

Έλληνας πολίτης, γεννημένος από Έλληνες την ιθαγένεια γονείς. Οι προγονοί του,με προεξάρχοντα τον τελευταίο μουφτή της πόλεως Φουάτ Μουσταφά, που υπήρξεπεθερός του, είχαν υπηρετήσει επί αιώνες την πόλη και είχαν εξαιρεθεί τηςανταλλαγής του 1924, επειδή η Ελληνική Πολιτεία είχε αναγνωρίσει την εκ μέρουςτους προσφορά εξαίρετων υπηρεσιών στην Ελλάδα, τόσο κατά την Απελευθέρωση τηςΘεσσαλονίκης όσο και κατά την Απελευθέρωση των Ιωαννίνων.

Η σημασία των ανωτέρω υπογραμμίζεται ηχηρά από το παρακάτω χωρίο δημοσιεύματοςτου φύλλου της 12ης/12/1948 της τότε ημερήσιας γιαννιώτικης εφημερίδας «ΕθνικόςΑγών», στο οποίο αναφέρονται επ’ αφορμή της κηδείας του τα εξής για τον πεθερότου Φουάτ Μουσταφά:

«…Ως γνήσιος Τούρκος Ιωαννίτης, αντετάχθη σθεναρώς μαζί με τον φίλο του ΣαδήκΠασσα, εναντίον της σκέψεως να παραδοθούν τα Ιωάννινα, εις τους ελθόνταςΑλβανούς κατά το 1912, εναντιωθείς τα μέγιστα προς τους εδώ αλβανούςαντιπροσώπους Αχμέτμπεήν Κονίτσα, Μουφίτ Λιμποχόβα κλπ.. οι οποίοι, επρότεινανεις τους Τουρκογιαννιώτες, να παραδώσουν την Ήπειρον και την πόλιν, εφόσον οΙσμαήλ Κεμάλ και ο Εσσάτ Πασσάς ο γκέγκας, είχον ανακηρύξει ταύτην (τηνΑλβανίαν δηλαδή) ελευθέραν!..

«Προτιμώτερον είπε εις το συμβούλιον που έγινε στο σπίτι του Σαδήκ πασσά χίλιεςφορές να πάρουν τα Γιάννενα οι ρωμιοί από τα χέρια των οποίων τα πήραμε το1430, παρά οι αρβανίτες, που μας πρόδωκαν!!» Την γνώμην του αυτήν επέβαλεν εντέλει εις όλους.

Συνδεόμενος δε δια στενής φιλίας και συγγενείας μετά του υπερασπιστού τουΜπιζανίου του ηρωικού Εσσάτ Πασσά, συνετέλεσεν, ώστε, να προληφθούν «μείζονακακά» καθ’ όλην την πεντάμηνον πολιορκία των Ιωαννίνων. Ο ίδιος πάλιν, μαζί μετον Εσσάτ Πασσάν, αντετάχθη κατά την εν τω «κονακίω» (Στρατηγείο) γενικήνσύσκεψιν, παρατηρήσας αυστηρώς τον αχαλίνωτον και υπερφίαλον και φανατικότατονΣείχην Γκουτμή, τον αρειμάνειον εκείνον αγέρωχον και μεγαλοπρεπή κιδαροφόρονΣιέχην και αντιπρόσωπον του Καλίφου, ο οποίος επρότεινε να συλλάβουν τουςάρχοντας και να τους καταδικάσουν εις θάνατον!

...Κατά την τελετήν της παραδόσεως του ξίφους του Εσσάτ πασσά προς τονελευθερωτήν διάδοχον Κωνσταντίνον την 22-2-1913 εις την πλατείαν του ΤζαμίουΝαμάζ Γκιάχ, πλήρης συγκινήσεως, ωμίλησε και αυτός μετά τον Σαδήκ πασσάν καιτον δημοσιογράφον Αλή εφένδην Μπαρούταν, ανέφερε δε, συν τοις άλλοις, ότι οιΈλληνες είχον δικαιώματα αναφαίρετα, εν αντιθέσει προς τους Αλβανούς, διότι οπρόγονος του Εσσάτ πασσά Ιωάννης Γλυκής, μετά των άλλων αρχόντων, είχανπαραδώσει την πόλιν και τα κλειδιά εις τον Σινάν πασσάν, στρατάρχην και βεζύρηντου Μουράτ Β’, λαβόντες τα προνόμια το 1430, και ότι κατά θείαν βούλησιν καιοικονομίαν επέπρωτο ο τελευταίος γόνος της εξισλαμισθείσης οικογενείας Γλυκή,Εσσάτ πασσάς Μέραρχος Ιωαννίτης, να παραδώσει την πόλιν ύστερα από 483 χρόνιατουρκοκρατίας εις τον Έλληνα διάδοχον Κωνσταντίνον!...».

Τα ίδια πρέσβευαν και οι γονείς του, Γαζαλή εφέντης και Μελέκ Χανούμ, καθώς καιοι θείοι του.

Ο ίδιος ο Ζάμος συκοφαντήθηκε, λοιδορήθηκε, έπεσε θύμα σοβινιστικώναντιπαραθέσεων και διαμάχης, σε σκοτεινούς καιρούς. Σε καιρούς πουπαραχαράχτηκε η ιστορία, που προς ιδιοτέλεια καλλιεργήθηκε από ποταπούς ημισαλλοδοξία. Αλλά, αγωνίσθηκε με σθένος και καρτερία για να αποκαλύψει καικαταδείξει τη σκευωρία που είχε εξυφανθεί εναντίον του και εναντίον τηςοικογένειάς του, για να υπερασπιστεί την Αλήθεια και την Ιστορία. Μετά απόσκληρούς και ψυχοφθόρους αγώνες δικαιώθηκε, αποκαταστάθηκε και ξαναπήρε πίσωτην περιουσία του. Πλην όμως είχε πικραθεί. Ως σοφός, συγχώρεσε, αλλά δενλησμόνησε…

Υπήρξε ευεργέτης της πόλης του, της πόλης που τόσο πολύ αγάπησε.

Όσοι τον γνώρισαν, συγχρωτίστηκαν, υπήρξαν φίλοι του, αξιώθηκαν την ευλογία τηςαπόλαυσης του μεγαλείου της καρδιάς του. Όσοι κάθισαν στο ίδιο τραπέζι με τονΖάμο ένιωσαν βαθιά και ανεξίτηλα μέσα τους ότι είχαν «κλέψει» τις ώρες αυτέςαπό το Θεό: Περιδιάβηκαν τη λεωφόρο της γνώσης της Ιστορίας της πόλης,κοινώνησαν της αληθινής αγάπης, αξιώθηκαν το άγγιγμα μιας σπουδαίας ανθρώπινηςψυχής.

Ποτέ δεν αδίκησε υπαιτίως, ποτέ δεν δυσαρέστησε κάποιον. Αντίθετα, νουθετούσε,συγκρατούσε, άφηνε πάντοτε στους συνομιλητές του βαθύτατη εντύπωση.

Θα μας μείνει αλησμόνητος. Κομμάτι της Ψυχής μας. Ίσως ο ισχυρότερος σύνδεσμόςμας με την πόλη μας, αλλά και τη συνείδησή μας.

Ας είναι ελαφρό το χώμα που θα τον σκεπάσει «σαν της δροσιάς το στάλλαγμα, σαντηςεληάς το φύλλον». Καλό ταξίδι Κύριε Ζάμο! Θα ζεις πάντα στις καρδιές μας!

ΠΗΓΗ: Ηπειρωτικός Αγών Τρίτη 20 Δεκεμβρίου 2011

OLMADI !.. BÜYÜK ÇINARIMIZI YİTİRDİK. EMİN DERBENT BÜYÜĞÜMÜZ YOK ARTIK.

2011-11-05T10:35:00.000+02:00

NE YAZIK Kİ EMİN AMCAMIZ HAYATLA SAVAŞI KAYBETTİ. GÜNLERCE SAVAŞTI AMA OLMADI. YANYA, PENDİK DERKEN SAÇMA SAPAN BİR KAZA BU MÜMTAZ İNSANI ALDI BİZDEN.

ONU YARIN, 06.11.2011 PAZAR GÜNÜ İKİNDİ NAMAZINI MÜTEAKİP PENDİK DUMANKAYA CAMİİ'NDEN UĞURLAYACAĞIZ.

BAŞIMIZ SAĞ OLSUN.

Emin Derbent büyüğümüz yoğun bakımda

2011-10-22T18:14:00.001+03:00

Yanyalı mübadillerin en yaşlılarından olan Sayın Emin Derbent, ne yazık ki kural tanımaz saygısızların bencilliklerinin darbesini yedi. Pendik'teki Beşiktaş lokaline gittiğinde, bildiğimiz Yanyalı nezaketi ve medeniyetinin tabii sonucu olarak bindiği taksinin trafiği aksatmadan ve şoförü sıkıntıya sokmadan kendisini indirmesini istediğinden, kapıda değil de biraz daha rahat konumdaki bir yerde inince olan oldu. Burada araçların kaldırıma park etmelerini engellemek için konulan babalar egoist vurdumduymaz birileri tarafından sökülmüş ama yere bağlantı parçaları olduğu yerde bırakılmıştı. Emin amca bunlara takıldı ve düşerken başını demire vurdu. Şimdi hastanede ve yoğun bakımda. Hepimizin dualarına ihtiyacı var, esirgemeyin.

Emin Amcamızın (Derbent) 2009 yılında Pendik'te çektiğim fotoğrafı (Sağda, beyaz şapkalı). Sağ yanında Muammer Derbent.

İzmir'in Altınordu semtinde Yanyalılar'dan bir iz:

2011-10-16T05:36:00.000+03:00

Yanya Beyi Gazi Turhanzade Ömer Paşa'nın torunu Faik Paşa'nın 16. Yüzyıl başlarında İzmir'de yaptırdığı ve kendi adını taşıyan

Faik Paşa Camii.

Fotoğrafı çekip gönderen Sayın Hamdi Gürkan'a teşekkür ederim. Ne yazık ki cami bir süre kapalıymış ama ne mutlu ki bakıma alınmış ve tekrar ibadete açılmış.

YANYA'NIN ESKİ GÜNLERİNDEN GÜNÜMÜZE...

2011-10-14T14:27:00.001+03:00

Yanyalı yayınevi sahibi dostum Panos Vadalukas, Atina Üniversitesi'nden bir arkadaşının verdiği bu madenî anı paralarının 18. yüzyıldan kalma olduklarını ve bunların bir Osmanlı paşası ya da beyi tarafından yaptırılan bir eserin anısı olarak dağıtılmış olabileceğini belirttiğini söyledi. Bu objelerin para olmadıklarını, para yerine kullanılmadıklarını, zaten kıymetli madenden yapılmadıklarını da ekledi. Objeler elimde. Teneke gibi bir metal ve çok ince. Ortalarına rakam basılmış olduğundan desenleri zarar görmüş.
Bu konuda bilgisi olanların blog'umda yayımlanmak ve hepimizi aydınlatmasını sağlamak üzere e-posta adresime yazarak bilgilerini paylaşmalarını rica ediyorum. Bu bilgiler sayesinde ne oldukları kesinleşirse onları Çatalca'daki LMV müzesine teslim edeceğim.
FBKocamemi

YANYA HAKKINDA İNGİLİZCE BİR YAZI

2011-10-07T21:17:00.002+03:00

NOT: YAZININ ORİJİNALİ HEM İNGİLİZCE HEM DE FRANSIZCADIR. TÜRKÇE ÇEVİRİ BANA AİTTİR. BİLGİLERİNİZE SUNARIM.

Discriminationand tolerance in historical perspective

editedby

GudmundurHálfdanarson.

Pisa : Plus-Pisa university press, 2008

(Transversal theme. Discrimination andtolerance)

323.1 (21.)

The city of Ioannina appears in history inthe 9th century and became one of the two main cities of Epirus during the LateByzantine period, even becoming the capital of an independent state from 1367to 1430. In this period, different ‘Lieux de Pouvoirs’ were built in the city(churches, the Palace of the Despot, military buildings). Nevertheless, we knowlittle about their location or architecture. The city was walled byfortifications symbolizing its independence. Thanks to them, the city gainedthe title of “Castle”. In 1430 the city passed to the hands of theOttomans who used the revolt of 1611 to expel the Christians from the walledcity. The Ottomans destroyed systematically the buildings related to the pastand edified in the same places their own buildings. Ali Pasha, who governed thecity from 1788 to 1821, built a large palace in the citadel. In the 19thcentury, the city’s centre of gravity moved from the Castle and was placedoutside the walls, in the surrounding neighbourhoods which existed for manycenturies. By the end of the Ottoman period, the ‘Lieux de Pouvoir’ hadtherefore already moved outside the Castle. The conquest of the city in 1913 bythe Greek army did not make the Castle a ‘Lieu de Pouvoir’ again, but rather a‘Lieu de Mémoire’. The future of the Ottoman buildings and the museographicalexploitation of the Byzantine and Ottoman Patrimony were at stake. Still today,the weak Byzantine patrimony is systematically privileged while the Ottomanremnants were ill-treated, if not deliberately destroyed. The recent periodnevertheless shows an evolution in the Greek cultural policy. Since the 1990s, research and restoration was caried out on theOttoman monuments, while some plans are at the moment under way in order tomake them visited for their own sake.

La ville de Ioannina apparaîtdans l’Histoire au IXème siècle et est devenue une cité de premier ordre enEpire pendant la période byzantine tardive, devenant même capitale d’un Etatindépendant de 1367 à 1430. A cette époque, différents lieux de pouvoirs sontérigés dans la ville (Eglises, palais du Despote, bâtiments militaires). Nousne savons cependant presque rien de leur localisation et de leur architecture.La ville était elle-même entourée de fortifications, qui faisaient d’elle un «Château » et étaient les symboles de sa liberté. En 1430 la ville passe auxmains des Ottomans, qui profitent de la révolte de 1611 pour expulser lesChrétiens de la cité fortifiée. Les Ottomans détruisent systématiquement lesbâtiments rappelant le prestige antérieur de la ville et édifient à la placeleurs propres lieux de pouvoir. Ali Pasha, qui gouverne la ville de 1788 à1821, édifie un grand ensemble lui servant de palais. Au XIXème sièclecependant, le centre de gravité de la ville quitte définitivement le Châteaupour s’établir hors les murs dans les quartiers qui y étaient apparus depuisplusieurs siècles déjà. Dès la fin de l’époque ottomane, les lieux de pouvoirsne sont donc déjà plus dans le Château. La conquête de la ville en 1913 parl’armée grecque ne donne donc pas lieu à la réappropriation du Château en tantque lieu de pouvoir mais en tant que lieu de mémoire, à travers le sort réservéaux bâtiments ottomans et à l’exploitation archéologique et muséographique dupatrimoine byzantin et ottoman. Aujourd’hui encore, c’est bel et bien lepatrimoine byzantin qui est systématiquement mis en avant malgré le faiblenombre de vestiges, tandis que les vestiges ottomans ont été mal entretenusvoire délibérément détruits. La période récente montre cependant une évolutionde la politique culturelle grecque. Depuis les années 1990 des travaux derecherches et de restauration sont effectués sur les monuments ottomans, tandisque des plans sont actuellement mis en œuvre afin de faire d’eux des objets devisite en tant que tels.

Yanya kenti IX. Yüzyıldan itibaren tarihsahnesinde belirmiş ve Geç Bizansdöneminde Epir’in birinci derecede önemli şehri, hattâ 1367’den 1430’a kadar bağımsız birDevlet’in başkenti olmuştur. O devirde değişikgüç odağı mekânları (Kiliseler, Despot sarayı, askerî binalar) kent içindeyükselmiştir. Onların nerede oldukları ve mimarîleri hakkında neredeyse hiçbilgimiz yok. Kentin etrafı bağımsızlığının simgesi olan ve ona “Kale” adınıveren müstahkem duvarlarla çevrilmişti. 1430 yılında kent Osmanlılar’ın elinegeçti. Osmanlılar 1611 ayaklanmasını fırsat bilerek Hıristiyanları surlarındışına çıkarttılar. Osmanlılar kentingeçmişin hatırlatan binaları sistemli biçimde yıktılar ve yerlerine kendi iktidarlarınıtemsil eden yerler inşa ettiler. 1788-1821 yılları arasında kenti yöneten AliPaşa kendine büyük bir saraylar topluluğu inşa ettirdi. Bu arada XX. Yüzyılda kentinyerçekimi merkezi, surların dışına yüzyıllardır ortaya çıkmış bulunanmahallelere doğru kesin olarak Kale’yi terk etti. Osmanlı devrinin son bulmasından itibarenyönetim merkezleri artık Kale’de değildi. Yunan ordusunun 1913’te kenti elegeçirmesi Kale’nin yeniden yönetim merkezi olarak ortaya çıkmasını sağlamadı veOsmanlı binalarının kaderlerine ve mirasın arkeolojik ve müzecilik açısından işletilmeye terk edilmesi ile birlikte bir anı merkezine dönüştü. Bugünbile Osmanlı binaları bakımsız bırakılır ya da isteyerek yıkılırken, Bizansmirası sistematik olarak alenen öne çıkarılmaktadır. Yakın geçmiş dönem Yunankültür politikasında bir gelişme olduğunu göstermektedir. 90’lı yıllardanitibaren Osmanlı eserleri üzerine araştırma ve onarım faaliyetleriyapılmaktadır ve onların birer ziyaret yeri olmaları için planlaryapılmaktadır. Bizans kenti Yanya, Ortaçağ boyunca Epir’in en önemlikentlerinden biriydi.

İKİ AZ BULUNUR BELGE

2011-10-05T20:15:00.001+03:00

Esat Paşa Selânik'te

Esat Paşa'nın Yanya'daki evi

Her iki fotoğrafı gönderen dostum Dimitris Liakakos'a teşekkür ederim.

Efharisto poli Dimitris, na iste kala, mu voithisete poli !

MITSIKELI ETEKLERİNDEN YANYA'YA BAKIŞ

2011-10-04T04:52:00.003+03:00

Fotoğraf: C. DHAHRAN

Kaynak: www.ligapola.blogspot.com

ESAT PAŞA'NIN YUNAN HÜKÛMETİNE SUNDUĞU DİLEKÇEYE RESMÎ CEVAP

2011-10-03T05:17:00.001+03:00

Esat Paşa,Yunan Hükûmetine resmen müracaatla üç talepte bulunmuş:

1) Epir’deki topraklarının kendisinemübadeleye tâbi tutulmamış bir Türk vatandaşı sıfatıyla iadesi

2) El koyma işlemi sırasında YunanHükûmeti tarafından topraklarından eldeedilmiş olan gelirin kendisine iadesi

3) Hükûmetin, el koyma işleminden önce eldeedilen geliri iade etmelerini kendi eski güç sahiplerine emretmesi

İlk talepleilgili olarak Tarım Bakanlığı Esat Paşa dosyasının kapatılması için bütünprosedürlerin tamamlandığını bildirdi. Hattâ yakın zamanda mülkününhukuksallaştırılması amacıyla mesele Danışma Kurulu’na sunuldu ve mesleninhukuken sonlandırılmasından sonar da bu yönde Epir mahallî yetkililerinden ekbilgi istendi. Muhakkak ki iade hususunda Dışişleri Bakanlığı, Türk-Yunansorunlarının giderilmemiş olması nedeniyle, söz konusu olan ekilebilir arazilerolsa bile, anlaşmanın uygulanmasıhususunda Bakanlık Yüksel Kurulu’nun kesin kararı nedeniyle iade yapılamaz.

İkincitaleple ilgili olarak Tarım Bakanlığı 1.12.1926 tarihli Türk-Yunan anlaşmasının12. Maddesine istinaden söz konusu gelirin genel tazminatın parçası olmasınedeniyle iadesi mümkün olmadığını bildirmiştir.

Üçüncümaddedeki talep Yönetim’in uzmanlık alanını aştığından Yönetim sivilmahkemelere müracaat eder.

Bu belgeyi bana gönderen dostum DİMİTRİS LİAKAKOS'a teşekkürlerimle.

BU BLOG’UN MUTLULUK YARATAN BAŞARISI

2011-09-27T20:48:00.000+03:00

Blog’um ve onunla gelen dostlarım son birkaç gün içindegerçekleşen ve tam anlamıyla dünya ne kadar küçükmüş dedirten bir ilişkinintesisine neden oldu.

Burada her zaman sitayişle bahsettiğim Yanya Üniversitesi’ndenProf. Dr. Yorgos Nikolau ile yıllara varan dostluğum devam ederken, blogsayesinde benimle temasa geçen başka bir kişi, Dimitris Liakakos ile kısa birsüredir yazışmaya başladık. Yorgos da Dimitris de benim gibi – ve neredeysehepimiz gibi - ikinci nesil Lozanmübadili. Ailesi Manisalı. Hem de çok iyi bildiğim Koldere köyünden. Biryazışmada ona Yanya’daki dostlarımın adlarını yazdım. Onlardan başlıcası olanProf. Dr. Nikolau ile akraba değiller miymiş ! Üstelik birbirlerini yıllardırgörmeyen, nerede ikamet ettiklerini bilmeyen iki yakın akraba. Blog’um vekurduğum dostluklar ve çağdaş iletişim ağı sayesinde birbirlerine kavuşacaklar.O an gelene kadar telefonla haberleşiyorlar. Biri bana “Sen kayıp aileleribirleştiren sanal Kızılay oldun” derken diğeri de “Sen WEB dünyasının SherlokHolmes’usun” diye yazdı. Halbuki her şey kendiliğinden oldu. Bakalım gelecek günler daha neler getirecek. Ne kadarmutlu olduğumu anlatamam. Buna iletişim çağının ve dostluğa değer vermenin zaferidiyebiliriz.

Koldere/Manisalı mübadil ailesinin Yunanistan'daki ikinci nesil mübadil oğlu

DİMİTRİS LİAKAKOS

ARTALI DOSTUM DİMİTRİS VLAHOPANOS'UN YENİ KİTABI

2011-09-22T01:01:00.001+03:00

The new book by Dimitris Vlahopanos

MY FAMILY BEYOND THE AEGEAN SEA:FAMILY NIKOLAU

2011-09-09T07:27:00.000+03:00

Istanbul 2011

ARTA'DAN BİR DOSTUM / MY FRIEND FROM ARTA: DIMITRIOS VLAHOPANOS, AUTHOR.

2011-09-06T17:11:00.000+03:00

Yanya'ya Güney-Doğusu'nda, Preveze'nin Doğu'sunda tarihi bir kent olan ARTA'da tanıştığım ve kısa zamanda dostluk kurduğumuz yazar DİMİTRİOS VLAHOPANOS (resimdeki iki kitabın yazarı) bana şehrini gezdirdi. burada Osmanlı'dan kalma eserler var. Bunlardan en önemlisi LUROS ırmağı üzerindeki kemerli köprü ve ne yazık ki Yanya'dakiler gibi korunmamış bir cami var. Ona İMARET diyorlar ama asıl adı: FAİK PAŞA CAMİİ. Dimitrios ile birlikte fotoğrafımız bu caminin duvarı önünde çekildi (Haziran 2011).

YANYA HAVA DURUMU VE WEB KAMERA GÖRÜNTÜLERİ

2011-09-04T09:03:00.001+03:00

http://www.ioannina-weather.gr/index.php

Bu web sayfasını açarsanız, Yanya'nın hava durumunu en ayrıntılı biçimde her gün hattâ her an takip edebilirsiniz ve web kamera sayesinde canlı yayın olarak hava durumunu seyredebilirsiniz.

1944: YANYA NAZİ İŞGALİ ALTINDA / 1944 IOANNINA UNDER NAZI OCCUPATION

2011-09-03T21:40:00.002+03:00

1944 yılında çekilmiş olan bu fotoğraflarda Alman ordusu unsurlarının Yanya kalesinde konuşlandırdığı uçaksavar bataryasını ve arka planda o günlerin kalesinden bölümlerini ve Arslan Paşa Camii görüntülerini sergileyen beş fotoğraf.
Bu fotoğrafları gönderen değerli Yanyalı arkadaşım, yayınevi sahibi Panos Vadaloukas'a teşekkür ediyorum.

KURTULUŞ SAVAŞI SIRASINDA YANYALI KUMANDAN İZZETTİN ÇALIŞLAR

2011-08-28T23:26:00.002+03:00

τουρκογιαννιώτη MAJOR-GENERAL İZZETTİN ÇALIŞLAR

EN SAĞDA

(Rightmost)

ÖNDEN İKİNCİ SIRADA, SAĞDAN İKİNCİ

(2th row, 2th from right)

ATATÜRK DÖNEMİNDE ÜÇ YANYALI VALİ

2011-08-17T18:53:00.004+03:00

ALİ KEMÂLÎ AKSÜT

Yanya ileri gelenlerinden İbrahim Ağa ile Nebile Hanım'ın oğlu olan Aksüt, 1884 (1300) yılında Yanya'da doğdu. Ortaöğrenimini Yanya İdâdîsinde tamamladı. Mekteb-i Mülkiye'den 1908 (1324)'de mezun oldu. 1930-32 Erzincan, 1932-33 Beyazıt, 1933-34 Bilecik vilâyetleri valiliklerinde bulundu. Bilecik Valisi iken Ağustos 1934'te vekâlet emrine alındı ve Eylül 1934'te emekli edildi. Emekliliğinden sonra çeşitli devlet kuruluşlarında çalıştı. Son görevi Robert Koleji Edebiyat Öğretmenliği idi. Fransızca ve Rumca bilen Aksüt bu görevde iken 12 Temmuz 1962'de İstanbul'da vefat etti.

MEHMET RAŞİT BİGAT

Yanya Vilâyeti'nin Muhasebât-ı Atika Kalemi başkâtiplerinden Sadullah Bekir Bey ve İsmet Hanım'ın oğlu olan Bigat, 1880 (1296) yılında Yanya'da doğdu. Örta öğrenimini Yanya İdadîsinde tamamladı. Mekteb-i Mülkiye'den 1900 (1316) yılında mezun oldu. Mülkî idarenin çeşitli kademelerinde çalıştı. 1924 yılında üç ayı geçen bir süre İstanbul Valiliği'nde bulundu. Bu görevinden azledilerek ayrıldı. Daha sonra Maliye Bakanlığı'nın üst düzey idarî kadrolarında görev yaptı. Temmuz 1936'da emekli oldu. Daha sonra bir takım devlet işletmelerinin idare heyetlerinde çeşitli vazifeler yapan Bigat, 1954'te kamu hizmetlerinden tamamen çekildi. Fransızca ve Rumca bilen Bigat emekli olarak ikamet ettiği Ankara'da 16 Temmuz 1959 yılında vefat etti.

MEHMET EMİN ARDA

Cafer Sadık Bey ile Emine Hanım'ın oğlu olan Arda, 1878 (1294) yılında Yanya'da doğdu. Ortaöğrenimini İstanbul İdadîsi'nde tamamladı. Mekteb-i Hukuk'tan 1901 (1317) de mezun oldu. Devletin çeşitli mülkî ve adlî birimlerinde çalıştı. 1927-32 Edirne, 1932-33 Bilecik vilâyetleri valiliklerinde bulundu. 1933'te Şûrâ-yı Devlet Azalığı'na seçildi. Rumca bilen Arda 8 Mayıs 1942'de vefat etti

Kaynak: "Atatürk Dönemi Valileri (29 Ekim 1923- 10 Kasım 1938). Dr. Ali Galip Baltaoğlu. Ocak Yayınları

YENİ FOTOĞRAFLAR

2011-08-16T21:03:00.002+03:00

Değerli akrabam, büyüğüm Metin Borahan ve eşi Oya Borahan'ın arşivinden gün ışığına çıkan Yanya savunmasının iki ası Esat Paşa ve Vehip Paşa fotoğraflarını sizlerle paylaşmak istedim.

2011-08-14T06:30:00.004+03:00

Bu blogta gördüğünüz ve Yanya gezilerimde fotoğraflarını çekerek sizlerle paylaştığım şahidelerin üzerindeki yazıları kırılmalara, kopmalara, kirlenmelere rağmen okuyabildiği kadarıyla okuyup bugünkü dilimize çeviren "Yüksek Mimar ve Restorasyon Uzmanı Sayın MEHMET EMİN YILMAZ" hakkında bilgi edinmek isterseniz www.mimaremin.net web sayfasını ziyaret etmenizi öneririm.

BİR YANYALI DAHA GEÇMİŞİNİ ARAŞTIRIYOR.

2011-08-10T11:27:00.002+03:00

BANA GÖNDERDİĞİ İLETİYİ SİZLERLE PAYLAŞIYORUM:

"Merhaba. Öncelikle hazırlamış olduğunuz site için teşekkür ederim. Aile şeceremizi araştırırken soyumun Yanyalı Hamdi Paşa (Haraççılar soyundan) olduğu bilgisine kadar ulaştım. Ancak daha fazlasını merak ediyorum. Haraççılar kimdir, Yanya'daki Arnavut nüfustan mı yoksa Türk nüfusundan mı geliyoruz vb. ? Bu konularla ilgili hangi kaynaklardan yararlanabilirim ? İlginize ve ayırdığınız zamana peşinen teşekkür ederim. Saygılarımla, Arda Üçer"

e-posta adresi: selimardaucer@gmail.com

Unutmuyoruz !

2011-08-09T04:25:00.004+03:00

Sayın Mehmet Emin Yılmaz Bey tarafından - eksik ve kırık olmasına rağmen - görülen bölümleri okunan bu iki şahide Arslan Paşa Camii (Yanya Belediyesi Müzesi) haziresinde yer alan Arslan Paşa'nın türbesinin içinde toplanmış şahideler arasındaydı. Işıklar içinde yatsınlar...

1) Sera ahirete intikal eden merhum ve mağfur lehu cennet mekan firdevsi aşiyân el-hac Sadık Efendi

2) Sene …… (kırık) Sera ahirete intikal eden merhum ve mağfur lehu cennet mekan mahkeme ser katibi
……. Muhammed Emin Efendi……………….hafız

YANYA VALİSİ HÜSNÎ PAŞA / GOVERNOR OF JANINA HÜSNİ PASHA

2011-08-08T04:43:00.006+03:00

Yanya Valisi Hüsnî Paşa Yanya'daki Arslan Paşa Camii (şimdi müze) haziresinde toprağa verilmiş. Mezarının yeri tam olarak belli olmasa da şahidesi ayaktadır. Değerli Mimar MEHMET EMİN YILMAZ Bey yazının tercümesini yaptıktan başka, Paşa hakkında Sicil-i Osmanîdeki bilgileri de göndermiş. Ben de sizlere sunuyorum.

ARSLAN PAŞA CAMİİ BAHÇESİNDEKİ BAZI ŞAHİDELER OKUNDU.BUNUN İÇİN SAYIN MEHMET EMİN YILMAZ BEYEFENDİYE TEŞEKKÜRLER. GRAVESTONES FROM JANINA

2011-08-06T21:04:00.004+03:00

Ziyaretten murad ancak duadır Bugün bana ise yarın sanadır

14 Temmuz 1291

(26 Temmuz 1875 Pazartesi)

Telgrafçı Osman Efendi’nin mezartaşı

Miladi 23 Aralık 1885 Çarşamba

Saray ahirine intihal eden merhume ve mağfure leha cennet mekan firdevsi aşiyan Esma binti İbrahim ağa eşşehir Kanber (?) ağazade

Ve Halil (?) Osman efendi telgrafçı ruhiçün fatiha

Sene 11 Kanunuevvel 1301

Fethi Bey’in mezartaşı

1898-99

Yanyalı Mustafa (?) Bey’in Torunu ve Tırhalalı Hacı Muhyiddin Bey’in mahdumu merhum ve mağfur lehû cennet mekân firdevs aşiyân Fethi Bey Ruhuna el fatiha

Sene 1315

Fatma Hanım’ın mezartaşı 1799-1800 miladi

Sene 1214

…. El merhume

ve mağfure Fatma

binti paşa ve Mustafa bin

Halil ihtiyar Ömer bin

temerru dehale aleyha

Fatma binti Süleyman bin

Aleyhema errahman

Bir üzüntü daha... Gecikmeli de olsa.

2011-07-17T10:39:00.005+03:00

Yanyalı Abdurrahman ve Hayriye Bilgin'in kızları

Musavver Sunay

vefat etmiştir.

Cenazesi 16 Temmuz 2011 Cumartesi günü

öğle namazını müteakiben

Dumankaya Camii'nden kaldırılmıştır.

Başımız sağ olsun.

2011-07-15T13:59:00.000+03:00

MOUSEIO ANTALLAGHS THS

POLITISTIKHS PRWTEUOUSAS THS EURWPIS

BİR YOLCULUĞUN KISACIK HİKÂYESİ

2011-07-14T22:41:00.005+03:00

Değerli Yanyalılar;

Haziran başında Yanya’ya yaptığım seyahatte yaşadıklarımı sizlerle paylaşmak istedim.

Nisan sonunda dostum, kendisine “küçük kardeşim” diye hitap ettiğim Yanya Üniversitesi Profesörlerinden Yorgos Nikolau ailesiyle birlikte İstanbul’a geldi. Yaklaşık 1 haftayı beraber geçirdik. Bu arada Yanyalı gazeteci/siyaset adamı Yiannis Papadimitriou da geldi. Sayın İskender Özsoy’a ve duayenimiz, babamız Lütfü Karadağ’a haber verdim. Röportajlar yapıldı. Ardından ben Yanya’ya gittim. Olağanüstü bir misafirperverlik ve dostluk atmosferi içinde şunları yaşadım:

İlk sabah Yanya televizyon kanalı ITV otelimde beni ziyaret ederek röportaj yaptı ve aynı akşam yayınladı. Ertesi gün dostum Papadimitriou ile Yanya Belediye Başkanı Sayın Filippas Filios'un davetine gittik. Orada önce gazetecilerin hazır bulunduğu, sonra da gazeteciler olmadan uzun süre son derecede dostane hava içinde sohbet ettik. Başkan bana bir kitap ile Yanya Belediyesi’nin gümüş rozetini hediye etti. Ertesi gün bütün Yanya gazetelerinde bu buluşmanın haberi ve fotoğrafları yayınlandı. Yayınları takip eden pek çok kişi beni sokakta durdurup sohbet etmek istedi, bir şeyler içmeğe davet etti. Hattâ bir taksi şoförü benden para almamağa kalktı. Halkın her kesiminden büyük ilgi ve dostluk gördüm. Seyahatimin benim için en önemli kısmı Yanya Üniversitesi’nin tertiplediği bir sempozyumda konuşmacı olarak davet edilmem oldu. Ünlü ZOSIMAIA AKADEMİ’de kalabalık bir Yanyalı akademisyenler ve halk topluluğuna hitap ettim. Ailemden ve Yanya sevgimden bahsettim. Dostluğu gerçekleştirmemizin önemine değindim. Çok olumlu karşılık aldım. Bir akşam Arslan Paşa ailesinden olan, Yanya’nın en zengin ailelerinden birinin yaşlı ama dinamik reisi olan ZAMOS METKO BEY’in özel davetine uyarak bambaşka bir sohbete katıldım. Burada beni gururlandıran olaylar ise sadece aldığım davetler ve gördüğüm misafirperverlik ve dostluk değildir. “Yanya’nın Gözyaşları” isimli kitabımın Yunanca’ya çevirilmesine karar vermişler. Tabii ki izin verdim ve heyecanla bekliyorum. Bunun için çalışan başta YIANNIS PAPADIMITRIOU, editör PANOS VADALOUKAS ve kitabı okuyup çok beğenen ve mutlaka tercüme edilmesi gerekir diyen, hattâ beni arayarak Yunanca baskının ön sözünü yazmak istediğini söyleyen Prof. EMILIA THEMOPOULOU’ya bir kez daha teşekkür ediyorum. Bu güzellikler yanında beni müthiş heyecanlandıran iki ziyaretten bahsetmeden geçemeyeceğim: BİZANİ müstahkem mevkileri ve EMİN AĞA HAN. Bu iki mahalde göz yaşlarımı tutamadığımı tahmin etmelisiniz. Son olarak Y. Papadimitriou beni ARTA’ya götürdü ve orada yazar DİMİTRİS VLAHOPANOS ile tanıştırdı. Sayın VLAHOPANOS bana KOMMENO POTAMI isimli romanını ve TON EROTA KAI TON MNTON adlı şiir kitabını hediye etti. Sonuç olarak söyleyeceğim şudur: Bir haftalık fırtına gibi geçen seyahatimin sonunda bir TURKOYANYOTIS olmanın dayanılmaz keyfini yaşadım, yaşattılar. MUTLUYUM !

KİMDE OLDUĞUNU BİLEN VAR MI ?

2011-07-12T06:06:00.002+03:00

Son Yanya seyahatimde anlatılan bir hikâyeyi aktarıyorum:

Yanya Osmanlı Ordusu tarafından işgal edildikten bir süre sonra 7 askerimiz kaleden çıkıp 7 Yanyalı Rum kızını kaçırmış ve onlarla resmen evlenerek aile kurmuş. Bu olaya "7 yaşmaklı kadın olayı" denirmiş. O günden sonra Rum kızlarıyla evlenen askerlerimizle (ve/veya Türk sivillerle) evlenecekleri kızların elleri evlenme töreni sırasında birbirine bir ok ve yay kirişi ile bağlanırmış. Bu gelenek çok uzun süre devam etmiş. İddiaya göre bu ok ve kirişi saklayan kişi en son Yanya Müftüsü imiş. Şimdilerde Yanyalılar bu oku ve kirişi aramaktaymışlar.

Kimde olduğunu bilen var mı ?

ONLAR YANYA'DA KALDILAR AMA MEZARLARI BİLE YOK

2011-07-06T13:25:00.002+03:00

YANYALILAR BİR KEZ DAHA ÜZÜLDÜLER:

2011-06-30T19:15:00.001+03:00

Yanya eşrafından

Mütevellizade Hayriye Talat BAFRALI Hanımefendinin oğlu

Sayın Talat EROL BAFRALI

29.06.2011 tarihinde vefat etmiş olup,

cenazesi İkindi namazını müteakip Şişli Camii'nden kalkacaktır.

Allahtan kendisine rahmet dileriz.

BU GÖRÜNTÜ YANYA'YA HİÇ YAKIŞMIYOR:

2011-06-14T17:10:00.002+03:00

ARSLAN PAŞA'NIN TÜRBESİ İÇTEN DE DIŞTAN DA HARAP DURUMDA.

2006 YILINDA DA BÖYLEYDİ. BAZI OSMANLI ESERLERİ YENİLENİRKEN BU MEKÂN NEDEN BÖYLE BIRAKILMIŞ ANLAYAMIYORUM.

BELKİ DE BALKANLARIN EN ZARİF SAAT KULESİ

2011-06-13T20:45:00.001+03:00

YANYA TÜRK (MÜSLÜMAN) MEZARLIĞINDAKİ YEGÂNE DÜZENLİ, ŞAHİDELİ MEZAR

2011-06-12T19:21:00.002+03:00

Bu kabir dışında maalesef sadece kimlere ait olduğu bilinmeyen, şahidesi, çerçevesi bulunmayan 8-9 mezar var. Mezarlığın bakımını Yanya'da yaşayan ve Arslan Paşa ailesinden gelen Metko Zamos bey yapıyor. Bana anlattığına göre diğer mezarlarda Preveze gibi çevre illerde ölen Afrika kökenli kaçaklar toprağa verilmiş.

ARTA'DA KADERİNE TERK EDİLMİŞ CAMİ: FAİK PAŞA CAMİİ

2011-06-12T19:18:00.002+03:00

F. Bülent Kocamemi - Φίλιππας Φίλιος (Filippas Filios)

2011-06-11T21:34:00.005+03:00

Yanya Belediye başkanı Sayın Filippas Filios (Φίλιππας Φίλιος)

Yanya Belediye başkanı Sayın Filippas Filios (Φίλιππας Φίλιος),

ben, tercüman hanımefendi ve gazeteci Yiannis Papadimitriou

Yanya Belediye başkanı Sayın Filippas Filios (Φίλιππας Φίλιος)

kenti anlatan kitabı hediye ederken.

TARİHİN TANIKLARI

2011-06-11T14:12:00.007+03:00

Tarihe tanıklık eden evler, kimi harap ve boş, kimi yenilenmiş. Bu evlerin ortasından geçen ve muhakkak ki atalarımızın yürüdüğü, koşup oynadığı daracık sokaklar...

GÖZYAŞLARIMI ZOR TUTTUĞUM MEKÂN: EMİN AĞA HAN

2011-06-11T07:17:00.004+03:00

Burası, 1912-1913 yıllarında Yanya'nın savunması sırasında Esat Paşa'nın genel karargâh olarak kullandığı Emin Ağa Han. Özellikle Guy Chantepleure'ün günlüğünde çok güzel tarif ettiği (Bakınız: Kuşatılmış Kent Yanya / Guy Chantepleure / Bilgi Kültür Sanat Yayınları) bu tarihî mekânı gezerken Esat Paşa, Vehip Paşa ve komutanlarımızın ruhlarının varlığını, onların neredeyse nefeslerini hissettim desem, bana inanır mısınız ? Odaları gezerken, silâhları, haritaları, fotoğrafları incelerken, uzaktan, bilhassa Bizani tepelerinden gelen top seslerini duydum desem inanır mısınız ? Beni oraya götüren dostum Yiannis Papadimitriou'nun ve bana eşlik eden müze görevlisinin önünde ağlamamak için kendimi zor tuttuğumu söylesem inanır mısınız ? İnanmazsanız, lütfen bir de siz gidin...

(Müze görevlisi sadece iki kişi vardı. Biri kıdemli astsubay başçavuş, diğeri er. Her ikisinin de şahsıma yönelik dikkat çekici nazik davranışlarını burada anmak isterim. Astsubay bana odaları gezdirirken uzun uzun açıklamalar yaptı, vitrinden nişan ve kamaları daha net fotoğraf çekeyim diye çıkarttı, giderken kapıya kadar uğurladı. Birlikte bir anı fotoğrafı çektirelim istedim, görevliyim ve askerim, mümkün değil dedi. Kendilerine bir kez daha teşekkür ediyorum.)

İNANMAYACAKSINIZ AMA GERÇEK:

2011-06-10T20:43:00.003+03:00

Bu fotoğrafları Yanya'daki bir evin içinde çektim. Ev 1912 yılında bir Türk ailesi tarafından Yanyalı Rum aileye satılmış ve son sahibi çok yakın bir geçmişte ölünceye kadar burada yaşamış. Evi bana o kişinin mirasçısı gezdirdi.

Lütfen dikkat edin: ilk sahibi Türk aileden kalan bir çok küçük eşyadan başka, duvardaki Kâbe/Mekke desenli duvar halısını hiç çıkarmamışlar. Etkileyici değil mi ?

BU UNUTTUKLARIMIZ KİMLERDİ ACABA ?

2011-06-09T21:28:00.002+03:00

YANYA BELEDİYE BAŞKANI TARAFINDAN ŞAHSIMA VERİLEN YANYA'NIN GÜMÜŞ ROZETİ

2011-06-09T18:55:00.003+03:00

YANYA'DAN AZ MESAFEDE NEFİS BİR KOY VE MÜTHİŞ LEZZETLİ BİR MUTFAK: SİVOTA

2011-06-09T18:11:00.005+03:00

Sivota; İon Denizine açılan minicik bir koy. Yanyalılar'ın sık gittiği şirin mi şirin bir kıyı köyü. Sanki bizim Bodrum'un ufaltılıp çakmak cebine konmuş hali. Ama burada bir lokanta var: STEAKE HOUSE. Sahibi madalyalı bir şef. Madalyalı ama inatla kendi köyü Sivota'daki lokantasını bırakmıyor. Bugüne kadar Yunanistan'da yediğim en lezzetli yemekleri yaptı. Hararetle tavsiye ederim.

İKİNCİ YANYA YOLCULUĞUMDAN DÖNDÜM. ANLATACAK ÇOK ŞEY VAR. ŞİMDİLİK YANYA GAZETELERİNİ SUNUYORUM:

2011-06-09T18:03:00.004+03:00

IPEIROTIKOS AGON GAZETESİ 25 MAYIS 2011 Yiannis Papadimitriou’nun makalesi

2011-05-25T21:07:00.000+03:00

http://www.agon.gr/

Τα δάκρυα των Ιωαννίνων

Λουτφού Καραντάγ γεννήθηκε το 1914 στα Γιάννενα και ήταν 10 χρόνων την εποχή της ανταλλαγής των πληθυσμών. Το 1923-4 ο Λουτφού, μαζί με άλλους 1.500 Τουρκογιαννιώτες πήρε το δρόμο της προσφυγιάς και από το λιμάνι της Πρέβεζας διεκπεραιώθηκε στην Πόλη. Μπουλέντ Κοτζάμεμι: 65 ετών, απόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών και γραφίστας στην επαγγελματική του ζωή. Γεννήθηκε στη Σμύρνη αλλά κατάγεται, από την πλευρά της μητέρας του, από παλιά οθωμανική οικογένεια των Ιωαννίνων.

Γιάννης Παπαδημητρίου

Τρίτη, 24 Μαΐου 2011

Δύο άνθρωποι που είναι και αισθάνονται Γιαννιώτες. Ζουν αμφότεροι στην Κωνσταντινούπολη. Ο Γιάννης Παπαδημητρίου, κάτοχος του βραβείου Ειρήνης και Φιλίας Απντί Ιπεκτσί τους συνάντησε στην Ιστανμπούλ σε ένα ιστορικό οδοιπορικό για τους Τουρκογιαννιώτες.

ΧΑΜΕΝΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ, ΔΙΚΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ
Η εμπειρία της προσφυγιάς και οι χαμένες πατρίδες της Μικράς Ασίας και του Πόντου κυριαρχούσε και κυριαρχεί στον ελληνικό δημόσιο λόγο. Όχι βέβαια με το ίδιο διαχρονικά περιεχόμενο. Άλλη ήταν η νοσταλγία των προσφύγων πρώτης γενιάς, άλλη η προσπάθεια προσαρμογής των παιδιών τους και άλλη η σημερινή αναζήτηση των ριζών από τα εγγόνια τους. Οι απόγονοι των προσφύγων, που δημιούργησαν οι πόλεμοι του 20ου αιώνα και στη συνέχεια η συνθήκη της Λωζάννης με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, ανακαλύπτουν εκ νέου τους τόπους των παππούδων τους, ταξιδεύουν σ’ αυτούς και αναζητούν τα ίχνη της παρουσίας τους, γράφουν βιβλία και αναζητούν στην καταγωγή τους στοιχεία της σημερινής τους ταυτότητας. Η αναβίωση εξάλλου του ενδιαφέροντος για τις ρίζες, ακόμα και όταν εντάσσεται σε λάϊφ στάϊλ επιλογές ή επενδύεται με ιδεολογήματα «αντίστασης στην παγκοσμιοποίηση», είναι ένα φαινόμενο, που ανθίζει σ’ ολόκληρο τον κόσμο.

Πολλές φορές όμως λησμονούμε ότι χαμένες πατρίδες δεν είναι μόνο οι δικές μας. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, κυρίως από τη Μακεδονία, την Κρήτη και την Ήπειρο, υπέφεραν τα ίδια δεινά, αναγκάστηκαν να εκπατριστούν και να αρχίσουν τη ζωή τους από το μηδέν κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Τα Γιάννενα είναι μια πόλη, η δημογραφική φυσιογνωμία της οποίας άλλαξε ριζικά με τη συνθήκη της Λωζάννης, όπως εξάλλου και με το Ολοκαύτωμα. Η αναζήτηση της ολοκληρωμένης ιστορίας της είναι λοιπόν απαραίτητο να επεκταθεί και στην προσφυγική εμπειρία των Μουσουλμάνων κατοίκων της, που αναγκάστηκαν να την εγκαταλείψουν το 1924, αλλά και των σημερινών τους απογόνων. Με αυτές τις αρχικές σκέψεις αποφάσισα να αφιερώσω ένα μεγάλο μέρος της πρόσφατης επίσκεψής μου στην Κωνσταντινούπολη στους Τουρκογιαννιώτες και στους απογόνους τους.

Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με τα πρώτα του βήματα στην Ιστανμπούλ των 16 και πλέον εκατομμυρίων ανθρώπων, ο σημερινός επισκέπτης, εκτός από το απαράμιλλο αστικό της τοπίο, εντοπίζει σαφή δείγματα βελτίωσης σε σύγκριση με παλιότερες επισκέψεις. Πολεοδομικές και συγκοινωνιακές αλλαγές, νέοι πολιτιστικοί χώροι και μουσεία (όπως και η ακμάζουσα τηλεοπτική βιομηχανία, την οποία ξέρουμε ήδη πολύ καλά !) δίνουν μια σαφή αίσθηση αναπτυξιακού δυναμισμού. Η Πόλη μοιάζει να χορεύει στο ρυθμό των γρήγορων ρυθμών μεγέθυνσης της τουρκικής οικονομίας και της διεύρυνσης του καταναλωτισμού και, παρά τα άλυτα πολιτικά της προβλήματα και τις τεράστιες κοινωνικές αντιθέσεις, να αποπνέει έντονο άρωμα αυτοπεποίθησης.

Την πρώτη μέρα της επίσκεψής μου οι εφημερίδες αφιέρωναν τα πρωτοσέλιδά τους στην εξαγγελία του Πρωθυπουργού Ταγίπ Ερντογάν για την κατασκευή διώρυγας στην Ανατολική Θράκη, ώστε να σταματήσει η διέλευση των πετρελαιοφόρων πλοίων από τα στενά του Βοσπόρου και του Ελλησπόντου, που εγκυμονεί μεγάλες οικολογικές απειλές. Και όσο και αν η εξαγγελία αυτή γίνεται στο μέσο της προεκλογικής περιόδου, δεν παύει να αποτελεί ένα μεγάλο στοίχημα για την τουρκική ελίτ, όπως εξάλλου και η υποθαλάσσια σιδηροδρομική σύνδεση Ευρώπης – Ασίας με το έργο «Μαρμαράϊ» (από τη σύμπτυξη του ονόματος της θάλασσας του Μαρμαρά και της λέξης ράϊ = τραίνο), η ολοκλήρωση της οποίας καθυστέρησε λόγω της ανακάλυψης του βυζαντινού λιμανιού του Θεοδοσίου και θα παραδοθεί τελικά το 2013.
Για το δικό μου όμως το στόχο περισσότερο ενδιαφέρον παρουσίαζε ο τρόπος, με τον οποίο η Πόλη ανταποκρίθηκε στις υποχρεώσεις του θεσμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 2010. Είχα ακούσει ήδη τις περσινές εντυπώσεις φίλων για τη σοβαρότητα της διοργάνωσης, διαπίστωσα όμως και μόνος μου την βασική σύλληψη των διοργανωτών ως μιάς «πόλης-γέφυρας».

Μια ιδέα με σαφή αναφορά όχι μόνο στη γεωγραφία αλλά κυρίως στη γεφύρωση των διαφορών, το διάλογο και την πολυ-πολιτισμικότητα, όχι μόνο ως στοιχεία του παρελθόντος, όπου ξεπεράστηκαν ακόμη και παραδοσιακά ταμπού, όπως ο ρόλος του Βυζαντίου στην ιστορία της, αλλά και ως αξίες για το μέλλον, κάτι που ανταποκρίνεται και στις απαιτήσεις της τουριστικής βιομηχανίας. Το ευνοϊκό πλαίσιο και τις δυνατότητες της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας ήταν που εκμεταλλεύθηκε το Ίδρυμα Ανταλλαγέντων της συνθήκης της Λωζάννης και χρηματοδότησε την ίδρυση του μουσείου ανταλλαγής των πληθυσμών στην πόλη Τσατάλτζα. Όμως το Ίδρυμα θα το επισκεπτόμουν αργότερα. Προς το παρόν ανυπομονούσα για το πρώτο μου ραντεβού.

500 ΧΡΟΝΙΑ ΓΙΑΝΝΙΩΤΕΣ
Ο Μπουλέντ Κοτζάμεμι είναι 65 χρόνων, απόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών και γραφίστας στην επαγγελματική του ζωή, που δίδαξε παράλληλα και διαφήμιση στο Πανεπιστήμιο του Μαρμαρά. Μετά από τη συνταξιοδότησή του άρχισε να καλλιεργεί το συγγραφικό του ταλέντο και μέχρι σήμερα έχει γράψει 4 βιβλία ενώ έχει μεταφράσει και άλλα 4 από τα Γαλλικά. Ο Μπουλέντ γεννήθηκε στη Σμύρνη αλλά κατάγεται, από την πλευρά της μητέρας του, από παλιά οθωμανική οικογένεια των Ιωαννίνων. «Θεωρώ τον εαυτό μου μισό Γιαννιώτη» σπεύδει ο ίδιος να διευκρινίσει, «αφού οι πρόγονοί μου εγκαταστάθηκαν στα Γιάννενα το 1456 (!) με εντολή του Μωάμεθ του δευτέρου (σ.σ. του Πορθητή)» και μου δείχνει σε επιβεβαίωση το γενεαλογικό του δέντρο. Από την ίδια οικογένεια κατάγεται και ο Εσάτ Πασάς, ο τελευταίος στρατιωτικός διοικητής των Ιωαννίνων και στη συνέχεια επικεφαλής του Τουρκικού στρατού στη μάχη της Καλλίπολης κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, πολιτικοί και πανεπιστημιακοί.

Η μητέρα του Μπουλέντ γεννήθηκε στα Γιάννενα, αυτή όμως που στην κυριολεξία βίωσε τον ξεριζωμό, ήταν η Τουρκογιαννιώτισσα γιαγιά του, στη μνήμη της οποίας εξέδωσε το 2008 το βιβλίο «Yanya'nın Gözyaslari» («τα δάκρυα των Ιωαννίνων»). Ο ίδιος διευκρινίζει ότι η μετάφραση και έκδοσή του στα ελληνικά είναι ελεύθερη για τους ενδιαφερόμενους εκδότες. Στο βιβλίο παραθέτει φωτογραφίες από τα Γιάννενα, από παλιότερες επισκέψεις του στην πόλη με τη συντροφιά δικών μας πανεπιστημιακών, τεκμήρια και μαρτυρίες από την διαδρομή της οικογένειάς του καθώς και βιογραφικά σημειώματα επιφανών Τουρκογιαννιωτών. Ο Μπουλέντ δεν μιλάει ελληνικά, θυμάται όμως τη γιαγιά του να τα χρησιμοποιεί μόνιμα, και μάλιστα και ως είδος κώδικα συνεννόησης με την κόρη της, όταν δεν ήθελαν να αντιληφθεί ο γαμπρός το περιεχόμενο της συζήτησης.
Η αγάπη της γιαγιάς προς τη γενέθλια πόλη αναβίωσε στην καρδιά του εγγονού. Είναι δύσκολο να το πιστέψει κανείς αλλά χάρη στον άνθρωπο αυτό τα Γιάννενα διαθέτουν και blog στην τουρκική γλώσσα με τον τίτλο YANYA / IOANNINA / JANINA (http://yanyafbk.blogspot.com/). Το blog, σύμφωνα με τον συγγραφέα του, δημιουργήθηκε για να επικοινωνούν οι Γιαννιώτες μεταξύ τους και να μοιράζονται τις αναμνήσεις τους και περιέχει πολλές πληροφορίες και ντοκουμέντα από το παρελθόν αλλά και αναφορές στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Δεν λείπει η φωτογραφία του Κεμάλ Ατατούρκ, εξάλλου ο ίδιος δηλώνει κεμαλιστής και δεν παραλείπει να τοποθετηθεί στη βασική αντιπαράθεση της τουρκικής πολιτικής ζωής. Ο Μπουλέντ έχει μεταφράσει στα τουρκικά και το βιβλίο της Γκυ Σαντεπλέρ, συζύγου του Γάλλου προξένου το 1913, με τίτλο "Τα πολιορκημένα Γιάννενα" (La ville assiégée), που περιέχει τις αναμνήσεις της από την εποχή εκείνη, και σκοπεύει να γράψει και άλλα βιβλία. Προγραμματίζει να ξανάρθει σύντομα στα Γιάννενα και φιλοδοξεί να συμβάλει στη σύσφιξη των σχέσεων από τις δύο πλευρές των συνόρων.

ΤΙ «ΧΑΛΕΥΩ» ΜΕ ΤΟΝ ΛΟΥΤΦΟΥ
Το ερχόμενο πρωί ο Μπουλέντ μου είχε κλείσει ραντεβού με ένα πρώτης γενιάς πρόσφυγα, γεννημένο στα Γιάννενα. Είναι αδύνατο να πιστέψεις ότι ο άνθρωπος, που βρίσκεται απέναντί σου είναι 97 χρόνων. Κι’ όμως ! Ο Λουτφού Καραντάγ γεννήθηκε το 1914 στα Γιάννενα και ήταν 10 χρόνων την εποχή της ανταλλαγής των πληθυσμών. Ο πατέρας του ήταν Διευθυντής στην Οθωμανική Αγροτική Τράπεζα, είχε στη δικαιοδοσία του ολόκληρο τον οικισμό της Δραγοψάς και ο Λουτφού πήγε σχολείο στα Γιάννενα. Είχε την ευκαιρία να επισκεφθεί 3 φορές τη γενέθλια πόλη του και μάλιστα την τελευταία, το 2010, να ανακαλύψει και το σπίτι του στην οδό Ασωπίου, εκεί που σήμερα στεγάζεται η 6η Εφορία Νεωτέρων Μνημείων. Θυμάται πολύ καλά την τοπογραφία της περιοχής, το μουσουλμανικό νεκροταφείο (στο σημερινό Άλσος), το Ισλάμ τζαμί δίπλα του, στο σημείο συνάντησης πολλών δρόμων, αλλά και το σπίτι ενός Χριστιανού Δικηγόρου με το όνομα Νέστορας, που κάποτε υπεράσπισε αυτόν και την οικογένειά του από τους προπηλακισμούς Ελλήνων στρατιωτών.
Το 1923-4 ο Λουτφού, μαζί με άλλους 1.500 Τουρκογιαννιώτες πήρε το δρόμο της προσφυγιάς και από το λιμάνι της Πρέβεζας διεκπεραιώθηκε στην Πόλη. Οι αρχές τους εγκατέστησαν για λίγους μήνες στο προάστειο Πεντίκ της ασιατικής ακτής της Πόλης, σχετικά κοντά στον τόπο που μένει ακόμα και σήμερα. Σταδιοδρόμησε επαγγελματικά στους τουρκικούς σιδηροδρόμους, όπου έφτασε μέχρι τη θέση του διευθυντή στο σταθμό του Χαϊντάρ Πασά.

Είναι αδύνατο να πιστέψω ότι ο άνθρωπος που έχω απέναντί μου έχει συμπληρώσει 97 χρόνια ζωής. Δεν είναι μόνο η ζωντάνια και η υγεία του αλλά κυρίως η εκπληκτική διαύγεια του μυαλού του. Φυσικά μιλάμε αποκλειστικά στα ελληνικά με χαρακτηριστικές γιαννιώτικες εκφράσεις («μία βολά», «χαλεύω», «τσούπρα μου» κλπ.), τις οποίες εξάλλου μέχρι το θάνατο της μητέρας του χρησιμοποιούσαν καθημερινά, αφού αυτή ήταν η γλώσσα συνεννόησης στο σπίτι. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η πληροφορία ότι οι Τουρκογιαννιώτες, όντας σχεδόν αποκλειστικά αστικός πληθυσμός, απέφευγαν να συγχρωτίζονται με τους αγροτικής προέλευσης πρόσφυγες της Μακεδονίας και διατήρησαν ένα αίσθημα υπεροχής. Ο ίδιος θεωρεί την επίσκεψη στο πατρικό του σπίτι την πιο ευτυχισμένη στιγμη της ζωής του και μου δείχνει με περηφάνεια τη φωτογραφία από την υποδοχή, που του έκανε παλιότερα ο Δήμαρχος της πόλης Τάσος Παπασταύρος. Δεν ήταν πάντως η γενέθλια πόλη του αλλά η Δράμα αυτή που του απένειμε ειδικό βραβείο, με την ευκαιρία της εμφάνισης της χορωδίας του Ιδρύματος των ανταλλαγέντων, της οποίας ο Λουτφού είναι το μεγαλύτερο σε ηλικία μέλος.

Η ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑ
Ένα κομβικό σημείο στην αφήγηση του Λουτφού είναι αυτό που ανιχνεύεται στις προσφυγικές εμπειρίες σε όλα τα μήκη και τα πλάτη, και ασφαλώς και στην Ελλάδα, η αρχική εχθρότητα του ομόθρησκου τοπικού πληθυσμού και η αντιμετώπιση του πρόσφυγα ως ξένου, εν προκειμένω ως «ελληνόσπορου», στον τόπο εγκατάστασης. Η αντιμετώπιση αυτή αντικατοπτρίζεται και στη λογοτεχνία και συγκεκριμένα στην απωθητική φιγούρα του Τουρκογιαννιώτη Φαζίλ Μπέη, ο οποίος συνεννοείται στα ελληνικά και έτσι εξαπατά τους γύρω του, στο μυθιστόρημα «Πανόραμα» του Γιακούπ Καντρί, που εκδόθηκε το 1953 (Ηρακλή Μήλλα «Η ανταλλαγή στην ελληνική και την τουρκική λογοτεχνία: ομοιότητες και διαφορές» στο συλλογικό έργο «Η ελληνοτουρκική ανταλλαγή πληθυσμών» εκδ. Κριτική 2006)
Από εκεί και πέρα όμως, όπως έχει τεκμηριώσει η ακαδημαϊκή έρευνα των τελευταίων κυρίως δεκαετιών (βλ. στο παραπάνω συλλογικό έργο τις εργασίες των Onur Yildirim «Η ανταλλαγή του 1923. Πρόσφυγες και εθνικές ιστοριογραφίες στην Ελλάδα και την Τουρκία» και Λάμπρου Μπαλτσιώτη «Ανταλλαγές πληθυσμών και προσφυγιά στην Ελλάδα και την Τουρκία. Οι προϋποθέσεις και τα αποτελέσματα δύο εθνικών αφηγήσεων» και για μια πιο συνοπτική παρουσίαση Erik-Jan Zȕrcher, «Greek and Turkishrefugees and deportees 1912-1924» Ιανουάριος 2003,http://www.transanatolie.com/english/turkey/turks/Ottomans/ejz18.pdf,) το προ-σφυγικό φαινόμενο πήρε διαφοροποιημένες μορφές στην Ελλάδα και την Τουρκία. Και αυτό οφείλεται στις συγκεκριμένες συνθήκες της κάθε χώρας.

- Η Ελλάδα, χωρίς προηγούμενη εμπειρία μαζικής μετανάστευσης, βρέθηκε αντιμέτωπη με τη μετακίνηση 1,5 εκατομμυρίου χριστιανών της Ανατολίας, που αντιστοιχούσαν στο 20 % του τότε πληθυσμού της. Το σημαντικότερο ήταν ότι η ανταλλαγή συνδέθηκε με τη Μικρασιατική καταστροφή, μιάς μεγάλης κλίμακας δηλ. στρατιωτική ήττα και κρίση του πολιτικού συστήματος εξουσίας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η ανταλλαγή να κυριαρχήσει στο δημόσιο λόγο και μάλιστα με πολύ αρνητική φόρτιση αφενός, και να καλλιεργηθεί συστηματικά η νοσταλγία για τη χαμένη ζωή αφετέρου. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’30 παρατηρήθηκε στη χώρα μας μεγάλης κλίμακας ίδρυση σωματείων, έκδοση βιβλίων και αναβίωση της μικρασιατικής και ποντιακής κοινωνικής και πολιτιστικής κληρονομιάς με σημαντικό το ρόλο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

- Στην Τουρκία τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά. Οι Μουσουλμάνοι που μετακινήθηκαν με τη συνθήκη της Λωζάνης, ήταν και λιγότεροι αριθμητικά αλλά κυρίως ένα μόνο από τα πολλά μεταναστευτικά ρεύματα των «μουχατζίρ», των προσφύγων δηλαδή, που ήδη από τον 18ο αιώνα οι πόλεμοι τους ανάγκασαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους στα Βαλκάνια και τον Καύκασο και να καταφύγουν στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Επιπρόσθετα η πολιτική γραμμή εθνικής ομογενοποίησης της Κεμαλικής επανάστασης αντιμετώπισε ως κατά βάση θετικό γεγονός την ανταλλαγή, ως το «αναγκαίο κακό» της ανεξαρτησίας, και δεν άφησε πολλά περιθώρια στη νοσταλγία, που περιορίστηκε στην ιδιωτική ζωή των προσφύγων και μόνο σπάνια απασχόλησε τον τύπο και τους ακαδημαϊκούς κύκλους. Αυτό άρχισε να αλλάζει ραγδαία τα τελευταία χρόνια κυρίως μετά από την ίδρυση του Ιδρύματος Ανταλλαγέντων της συνθήκης της Λωζάννης (LOZAN MȔBADILLERI VAKFI).

ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΩΝ ΑΝΤΑΛΛΑΓΕΝΤΩΝ
Η ιδέα ενός φορέα διάσωσης της Τουρκικής προσφυγικής κληρονομιάς ήταν παλιότερη, βρήκε όμως πρόσφορο έδαφος στην ατμόσφαιρα φιλίας και αλληλεγγύης ανάμεσα στους δύο λαούς, που δημιούργησαν οι καταστρεπτικοί σεισμοί του 1999. Η ίδρυσή του συντελέσθηκε τελικά το 2001 και σήμερα λειτουργεί με τη μορφή οικονομικά ανεξάρτητης μη κυβερνητικής οργάνωσης, που διοικείται από Συμβούλιο (η ιστοσελίδα του http://www.lozanmubadilleri.com/ ).

Τα γραφεία του Ιδρύματος βρίσκονται στην ιστορική συνοικία Μπέϊογλου, σ’ ένα δρόμο πλημμυρισμένο από τραπέζια μπαρ και καφέ. Ο Λουτφού αναλαμβάνει την ξενάγηση αλλά και τις συστάσεις με τον Γενικό Γραμματέα, τον καταγόμενο από τη (σημερινή) Νέα Απολλωνία της Θεσσαλονίκης Σεφέρ Γκιουβέντς. Στους τοίχους φωτογραφίες από την Ελλάδα, ανάμεσά τους και η κλασική της Παμβώτιδας με το τζαμί του Ασλάν Πασά, στον πίνακα ελληνικά ρήματα σε διάφορους χρόνους, απτές αποδείξεις των μαθημάτων ελληνικών, τα οποία διοργανώνει το Ίδρυμα και παρουσιάζουν τρομερή ζήτηση, όπως με πληροφορούν οι συνομιλητές μου.

«Ο νέος Δήμαρχος στα Γιάννενα είναι του ΚΚΕ;» με ρωτάει ο Σεφέρ. Τον πληροφορώ γελώντας ότι αυτά είναι τα προ δεκαπενταετίας δεδομένα και τον ενημερώνω για τη διάταξη των πολιτικών δυνάμεων. Ο ίδιος έχει θητεύσει στο παρελθόν στις οργανώσεις της Αριστεράς και έχει συνεργαστεί με τον Μιχρί Μπελλί, τη μυθική φιγούρα του «Καπετάν Κεμάλ», που πολέμησε στη Θράκη στις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού στη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου. Ο Μπελλί ήταν από τους πρώτους στην τουρκική κοινωνία, που διατύπωσε από το 1940 κριτικό λόγο ενάντια στη συνθήκη της Λωζάννης και την υποχρεωτική ανταλλαγή.

Το Ίδρυμα καταδικάζει κάθε μορφή πολέμου αλλά κρατάει σαφείς αποστάσεις από τα θέματα εξωτερικής πολιτικής και δραστηριοποιείται σε μια ευρεία θεματολογία πολιτιστικών ανταλλαγών, όπως η ιστορική έρευνα, η διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς και οι εκδηλώσεις μνήμης και συναδέλφωσης. Υιοθετώντας ευρεία ερμηνεία του όρου "ανταλλαγέντες", δέχεται στις τάξεις του όλους όσους αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές τους εστίες ακόμη και πριν από την υπογραφή της συνθήκης, και έχει υπό την ομπρέλα της μια σειρά από περιφερειακές οργανώσεις προσφύγων σε διάφορες τουρκικές πόλεις. Έχει καθιερώσει την 30η Ιανουαρίου, επέτειο της συνθήκης της Λωζάννης, ως ημέρα μνήμης για όσους χάθηκαν στον πόλεμο και τους δρόμους της προσφυγιάς.

Οι εκδηλώσεις και τα συνέδρια έχουν πυκνώσει τα τελευταία χρόνια, τις περισσότερες φορές με συνεργασίες από τη χώρα μας. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η βράβευση του Ιδρύματος, από κοινού με το ελληνικό παράρτημα του ICOMOS, με το βραβείο πολιτιστικής κληρονομιάς Europa Nostra το 2006 για ένα πρόγραμμα προστασίας και ανάδειξης των μνημείων. Το πρόγραμμα, που αφορούσε χριστιανικά μνημεία στη Σινασό (Μουσταφαπασά) της Καππαδοκίας και ισλαμικά στο Ρέθυμνο, στόχευε στην ευαισθητοποίηση των πολιτών για τα μνημεία του «άλλου», αγαπημένο θέμα του υπογράφοντος για όσους θυμούνται τη βράβευσή του με το βραβείο Ιπεκτσί για την κοινωνική αντιμετώπιση των ισλαμικών μνημείων της πόλης μας. Γι’ αυτό και ο Σεφέρ μου αφιερώνει τον τόμο με τις επιστημονικές ανακοινώσεις του προγράμματος.
Τόσο οι εκδρομές του Ιδρύματος, κυρίως στις μακεδονικές χαμένες πατρίδες, όσο και οι αντίστοιχες των μικρασιατικών σωματείων της Βόρειας Ελλάδας στην Τουρκία γίνονται αφορμή για μεγάλες συναντήσεις και γλέντια. «Είμαστε οι μόνοι ξένοι τουρίστες που ενδιαφέρονται για την Πτολεμαΐδα ή τα Γρεβενά», επισημαίνει με έμφαση ο Σεφέρ. Δεν παραλείπει να θίξει κάποια προβλήματα καθυστέρησης αλλά και μεγάλου κόστους της βίζας, που δυσκολεύουν τις μετακινήσεις αυτές. Τα Γιάννενα μπαίνουν όλο και συχνότερα στο δρομολόγιο και η αποπεράτωση της Εγνατίας αναμένεται να πολλαπλασιάσει τις επισκέψεις όχι μόνο απογόνων των προσφύγων αλλά και πολλών άλλων.
Ειδική αναφορά απαιτεί η χορωδία του Ιδρύματος, που ιδρύθηκε το 2005 και διασώζει τη μουσική παράδοση όχι μόνο των προσφύγων αλλά όλης της Βαλκανικής Χερσονήσου. Η χορωδία, στην οποία όπως είπαμε συμμετέχει ο Λουτφού Καραντάγ, εκτός από τις επανειλημμένες εμφανίσεις της σε τουρκικές πόλεις έχει τραγουδήσει στη Βόρεια Ελλάδα, τη Λέσβο και την Κρήτη.

Τέλος η πιο πρόσφατη δραστηριότητα του Ιδρύματος είναι η λειτουργία του Μουσείου Ανταλλαγής στην πόλη Τσατάλτζα, 60 χιλιόμετρα δυτικά της Κωνσταντινούπολης, οι περισσότεροι κάτοικοι της οποίας είναι πρόσφυγες. Το Μουσείο, που διαθέτει και αρχείο και κέντρο τεκμηρίωσης, συγκεντρώνει προίκες, είδη σπιτιού και υφαντά, οπτικοακουστικό υλικό και μουσικά όργανα, μεταξύ των οποίων και ένα μαντολίνο από τα Γιάννενα, φωτογραφίες και γραπτά ντοκουμέντα. Η ίδρυσή του χρηματοδοτήθηκε από τον προϋπολογισμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ
Ένας ολόκληρος κόσμος γεμάτος από Γιάννενα ζει χωρίς να υποψιαζόμαστε την παρουσία του. Οι σποραδικές εκδρομές των Τουρκογιαννιωτών έμειναν χωρίς συνέχεια καθώς η προηγούμενη δημοτική αρχή είτε από στενοκεφαλιά είτε, το πιθανότερο, από προχειρότητα δεν έδειξε κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Είναι εμφανές ότι οι ανταλλαγές είναι πιο προχωρημένες στην περίπτωση των μακεδονικών πόλεων, σαφής ένδειξη ότι κάποιες τοπικές αρχές και συλλογικότητες αντιλαμβάνονται τη σημασία τους και τις ενισχύουν.
Και όμως. Οι Τουρκογιαννιώτες, όπως και τα ισλαμικά μνημεία των Ιωαννίνων, θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε ένα ισχυρό πολιτιστικό κεφάλαιο για την πόλη, για την εμβέλεια και την ακτινοβολία της. Εξέλιξη με αναμφίβολα πλεονεκτήματα και στο οικονομικό επίπεδο, τα οποία επιβάλλεται να μην αγνοούμε, ακόμη και χωρίς τη συγκυρία της σημερινής κρίσης, την οποία περνάει η χώρα μας.

Σπεύδω να προλάβω τη διατύπωση του ερωτήματος «μήπως όμως έτσι ανοίξει θέμα επιστροφής περιουσιών». Σύμφωνα με τη συνθήκη της Λωζάννης αλλά και τη μεταγενέστερη συνθήκη της Άγκυρας, που υπέγραψαν οι Βενιζέλος και Ατατούρκ, οι περιουσίες των ανταλλάξιμων πληθυσμών έχουν περιέλθει οριστικά στην κυριότητα του αντίστοιχου κράτους με στόχο την αποκατάσταση των προσφύγων. Συνεπώς έδαφος για καλοθελητές δεν υπάρχει. Μόνο από τα διάφορα μνημόνια κινδυνεύει η περιουσία του Δημοσίου.

Η επιστημονική έρευνα αναδεικνύει νέα πεδία συνεννόησης τα τελευταία χρόνια. Αριθμούν εκατοντάδες πλέον οι μεταπτυχιακοί φοιτητές ένθεν και εκείθεν των συνόρων ενώ πιο ενδεικτική είναι η περίπτωση Ελληνίδας ιστορικού, της Ειρήνης Μπανιά, που διδάσκει, Οθωμανική Ιστορία παρακαλώ, σε Πανεπιστήμιο της Πόλης (άραγε θα άντεχαν κάτι αντίστοιχο οι δικές μας ισορροπίες ;). Το ερευνητικό ενδιαφέρον της κάθε πλευράς για την άλλη αυξάνεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς και από την άποψη αυτή οι πρωτοβουλίες του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων έχουν ήδη χαράξει το δρόμο. Δύο δραστήριες εκπρόσωποι της Τουρκικής ακαδημαϊκής κοινότητας, οι κυρίες Μελέκ Ντελίλμπασι και Φιλίζ Γενισεχιρίογλου, κατάγονται επίσης από τα Γιάννενα και θα μπορούσαν να συμβάλουν καθοριστικά στην άνθιση των ανταλλαγών.
Βεβαίως το κρίσιμο ερώτημα εξακολουθεί να αφορά όχι την επιστημονική κοινότητα αλλά την πόλη και την κοινωνία στο σύνολό της. Η γνώση για την κατασκευή της μνήμης του άλλου, για το πώς οι άνθρωποι επιβίωσαν μέσα στις ιστορικές περιπέτειες, για τον τρόπο που επούλωσαν και συνεχίζουν να επουλώνουν τα τραύματά τους, ανοίγει και τους δικούς μας ορίζοντες και οδηγεί σε ένα δρόμο με περισσότερη αυτογνωσία και λιγότερες εντάσεις και εθνικισμούς.

Οι χαμένες πατρίδες των δύο πλευρών, ανάμεσα στα αισθήματα και την ιδεολογία, μπορούν να γίνουν είτε βάραθρα μίσους και εχθρότητας είτε γέφυρες φιλίας και κατανόησης. Για να γίνει όμως το δεύτερο, πρέπει ο καθένας να κατανοήσει τη θέση του «απέναντι» και το συναισθηματικό του δικαίωμα στην ιδιαίτερη πατρίδα όχι μόνο για το παρελθόν αλλά και για το μέλλον.

YANYA GUREBA HASTAHANESİ

2011-05-06T14:22:00.003+03:00

Yanya Gureba Hastahanesinin 75 yıl önce çekilmiş fotoğrafı

Kaynak: Hayat Tarih Mecmuası Ocak 1969 sayısı

Yanyalı dostum Stergios Nastopoulos resmi görünce bana şu iletiyi gönderdi:

Hatırladığım kadarıyla 70'li yıllarda bu hastahane Belediye Hastahanesiydi. Şimdi belediye tarafından büro ve belediye bandosu ve diğer sanatsal faaliyetler için salon olarak kullanılmaktadır. Bina "Büyük Saray (xenia) Hotel'in yanındadır. Etrafındaki manzara çok değişti.

EN ESKİ YANYALI DOSTUM VE AİLESİ İSTANBUL'DAYDI

2011-05-01T15:55:00.005+03:00

Kalamış Develi'de Nikolau ailesinin bayıldığı karışık baklava tabağı

Kalamış Develi'de Nikolau ve Kocamemi aileleri. Develi lokantası masamıza Türk ve Yunan bayrakları koyarak güzel bir jest yaptı.

Bay ve Bayan Nikolau ve kızları Küçüksu Kasrı bahçesinde

Nikolau ailesi Üstat İskender Özsoy ile röportajdan sonra

"Yanya'nın Gözyaşları" isimli kitabımın ikinci bölümünü tamamlamak üzere 2006 yılında Yanya'ya gittiğimde bana olağanüstü misafirperverlik gösteren Yanya Üniversitesi hocalarından Prof. Dr. Yorgos Nikolau ailesiyle birlikte İstanbul'a geldi (Söz konusu kitabımı okumuş olanlar kendisinden sıkça bahsettiğimi hatırlayacaklar). Birlikte neşe ve hasret dolu beş gün geçirdik. Tarihî mekânları kendi imkânlarıyla gezdiler, ben de onlara Boğaz'ın her iki yakasını, ünlü Bağdat Cadde'mizi, Kalamış'ı, Moda'yı, yani, kendi başlarına gidemeyecekleri klasik turistik mahaller dışındaki yerlerimizi gezdirdim. Bu insanlar Türk-Yunan dostluğuna gönül vermiş insanlardır. İşin hoş tarafı, Prof. Nikolau'nun büyük babası ve büyük annesinin de bizler gibi mübadil olmalarıdır. Kısacası Prof. Nikolau İzmirli bir Rum ailenin torunu sıfatıyla üçüncü kuşak bir mübadildir. Hepimizin gayet iyi tanıdığı Sayın İskender Özsoy benim aracılığımla kendisiyle çok hoş bir röportaj yaptı. Sanırım şu sıralarda sizlere sunulacak hâle getirmekle meşguldür. Yazısını ben de heyecanla bekliyorum.

Profesörü ve ailesini bu sabah yolcu ettim. Yunanistan'a geçinceye kadar uzaktan takip ettim. O da Yunanistan sınırını geçince beni aramak nezaketini gösterdi. Çok iyi intibalarla ayrıldıklarından şüphem yok.

YANYA'DAN DOST BİR HUKUKÇU GELDİ

2011-04-29T21:54:00.004+03:00

Mr. Papadimitriou, Sn. Lütfü Karadağ, F.Bülent Kocamemi

Titanic City / Taksim. 30.04.2011

Mr. Yiannis D. Papadimitriou, hukukçu, siyasetin içinde faal, Türk-Yunan ilişkilerini araştıran, iki halkın dostluğuna inanan ve bu uğurdaki çabalarıyla Abdi İpekçi Barış Ödülü'nü kazanmış bir Yanyalı. İki gün beraberdik. Uzun uzun sohbet ettik. 30 Nisan Cuma günü de sohbetimize en büyüğümüz, ağabeyimiz, babamız, dedemiz Lütfü Karadağ tatlı sohbetiyle zenginlik kattı.

BAŞIMIZ SAĞ OLSUN !

2011-04-26T20:41:00.002+03:00

Bugün Sayın Şeyma Arsel'den bir mesaj aldım. Arkadaşı Bilge Gülek Tinworth'un annesi, Merhum Hüseyin Gülek'in eşi ve Merhum Kasım Gülek'in yengesi SEVİM GÜLEK'in ebediyete intikal ettiğini öğrendim. Rahmetli hanımefendi Yanyalı'ymış. Dolayısıyla tarihimizden bir yaprak daha çevirildi. Hepimizin başı sağ olsun.

Not: Merhumenin tek kızı Sayın Bilge Gülek Tinworth'un e-postası: bilgegulek@gmail.com

BİR YANYALI HAKKINDA ARAŞTIRMA ÇALIŞMASI

2011-04-25T18:00:00.003+03:00

"1915 ERMENİ TEHCİRİ VE URFA MUTASARRIFI ŞEHİT NUSRET BEY"

Yrd. Doç. Dr. Bayram Akça

Ankara 2007

Bu eserin sahibi öğretim üyesi Sayın Akça'yı tanımıyorum ama Şehit Nusret Bey Yanyalı olduğu için ve bir şekilde Sayın Hocamız izin verirse, eserini bu blog içinde parçalar halinde yayımlamak ve bütün Yanyalılar'ın istifadesine sunmak isterim.

YANYA'DAN GENÇ BİR MİSAFİRİM GELDİ.

2011-04-23T18:23:00.008+03:00

Beni internetteki bloğumdan bulan bir Epirli ile bugün İstanbul'da galata köprüsü altındaki balıkçıların birinde bir kaç meze ve çipura etrafında buluşup çok hoş sohbet ettik. Adı Pavlos Malamos. Ünlü savaşçı Suli dağlılarından bir ailenin evlâdı. Türk dönemine meraklı bir araştırmacı. Siyasetçilerin ve büyük güçlerin çabalarını boşa çıkararak Yunanistan'daki dostlarımızdan biri olacağını ümit ediyorum.

My Internet friend Pavlos Malamos from Greece (one of the well known Souliotis family's member) visited

Istanbul today. We met each other in Karaköy/İstanbul and had a very nice conversation. He will

always remain our good friend.

2011-03-24T18:47:00.002+02:00

Blogspot'a ulaşılması engellendiği için haberleşemiyoruz. Üzgünüm.

FBKocamemi

Bir Yanyalı evlâdı daha geçmişini araştırıyor:

2011-01-06T02:13:00.003+02:00

Alttaki iletiyi bu sabaha karşı aldım. Paylaşıyorum. Bilgisi olanlar bana ya da doğrudan şahsın e-posta adresine yazabilirler.

"Merhabalar,

Size Chicago'dan yazıyorum. Dedem iki sene evvel ölmeden önce ailesinin Yanya'dan geldiğini söylemişti. Ne yazık ki çok fazla detayı ben yazıya geçiremeden de vefat etti. Sanırsam direkt olarak Bursa'da Mudanya'ya doğru bir köye yerleşiyorlar. sonrasında da Gemlik'e. Dedemin adı Remzi Cantürk'tü. Soy ağacımızla ilgileniyorum da acaba beni yönlendirebileceğiniz bazı kaynaklar olabilir mi?

Teşekkürler,

Deniz İnal."

denizinal@gmail.com

Δημήτρης Υφαντής - "Ελάτε δω γειτόνισσες"

2010-12-26T15:49:00.000+02:00

Δημήτριος Καλομοίρης- ΚΑΛΑΝΤΑ ΗΠΕΙΡΟΥ

2010-12-26T15:47:00.000+02:00

MÜBADELE MÜZESİ / ÇATALCA

2010-12-23T18:35:00.004+02:00

Açılışa çağırıldığım halde gidemedim, çünkü İstanbul dışındaydım. Bugüne nasipmiş.

Çatalca'da üç mücevher gördüm:

Birincisi müze binası. Gerek mimarî açıdan , gerek müze olarak kullanılmasının akıl edilmesi açısından.

İkincisi İç dekorasyonu. Bu kadar küçük bir alanın bu kadar güzel düzenlenmesine, aydınlığına, ferahlığına kocaman ve yürekten bir aferin.

Üçüncüsü müze müdürü olarak görevlendirilen dünya tatlısı kızımız. Bizi kapıdan karşıladı, içten bir güler yüzle. Müze müdürüyle görüşmek istedim, "Benim" dedi, nutkum tutuldu. O kadar genç bir müze müdürü, hem de güler yüzlü. Acaba Türkiye'de bir eşi var mı ? Onu seçenleri kutlarım.

Vitrinleri tek tek inceledim. Gözlerim yaşardı ama içime akıttım. Annemle ve ninemle gezdim sanki. Sanki onlar göğün yedinci katından bana refakat ettiler. "Geleceğini biliyorduk, iyi ki geldin oğlum" dediler. Ben de anı ve hatıra niteliğinde birşeyler göndermeye karar verdim. Yanımda Yanya ile ilgili biri telif, diğeri tercüme iki kitabım vardı, verdim.

Bu müzeyi gerçekleştirmeyi düşünenlere, emeği geçenlere şükran borçluyuz. Ben oraya daha çok giderim.

Fazıl Bülent Kocamemi

YABANCI KİTAP HABEŞİSTAN SAVAŞINDA VEHİP PAŞA'YI ANLATIYOR

2010-12-19T17:43:00.002+02:00

İTALYA’NIN HABEŞİSTAN’I İŞGALİ 1935-36 (THE ITALIAN INVASION OF ABYSSINIA 1935-36)

David Nicolle

Osprey Yayınları 1997

<…Üç Türk, Habeşistan’ın hizmetindeki yabancı danışmanlar arasında en tecrübelileriydi. İstanbul’dan gelmişlerdi ve büyük ölçüde Müslüman kenti olan Harar’da, Ras Nasibu’ya danışmanlık yapmak ve Adis Ababa’ya geri çağırılan Binbaşı Dotée’nin yerini almak üzere hemen gönderilmişlerdi.

Liderleri General Vehip Paşa, İngiliz gazete muhabiri tarafından “oldukça yaşlı, güçlü, kısa boylu, rengi solmuş pantolon ve spor ayakkabılı… romantik” olarak tasvir etmişti. Yaşlı ve romantik olsa da olmasa da Mehmet Vehip’in bilgisi Habeşler’e diğer bir çok yabancı danışmandan daha çok ilgi göstermiş üst düzeyde becerikli bir askerdi. Üstelik Avrupa emperyalizmine özel bir nefret duyuyordu. 1911-12’deki İtalyan işgaline, 1915’te Gelibolu’da İngiliz ve Fransızlar’a, Birinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Kafkaslar’da Ruslar’a ve 1922-23’te Yunan işgaline karşı savaştı. Mehmet Vehip Paşa, Filistin’deki Osmanlı 7. Ordu komutanlığını bir Alman generali’nin altında hizmet etmemek için reddetti… Graziani Vehip Paşa’yı şöyle tarif eder: “Muazzam savaş tecrübesine sahip bir savaş adamı”…>

Bu bilgiyi bulup bana gönderen Yanyalı arkadaşım Stergios Nastopulos’a teşekkür ederim. Thank you my friend Stergios for the information.

16 ARALIK 2010 (BUGÜN) YANYA KARLAR ALTINDAYMIŞ

2010-12-16T21:00:00.002+02:00

Yanyalı dostum STERGIOS'a teşekkürlerimle.

YANYALILAR'IN TEKRAR BAŞI SAĞ OLSUN !

2010-12-08T11:10:00.001+02:00

'' Yanya Müderrisi Şeyh Kutbi Efendi'nin oğluMerhum Şahabettin Kartay'ın eşi Yanya-Preveze doğumlu

Firdevs Kartay

08.12.2010 tarihinde Hak'kın rahmetine kavuşmuştur.Cenazesi 08.12.2010 Çarşamba günü (bugün) ikindi namazını müteakipİzmir Bostanlı Beşikçioğlu Camii'nden kaldırılıpİzmir Karşıyaka Doğançay Mezarlığı'nda toprağa verilecektir. ''

YANYALILAR'IN BAŞI SAĞ OLSUN !

2010-12-07T16:30:00.001+02:00

PENDİK CAMİİ

2010-12-06T20:17:00.003+02:00

Bugün aldığım iletiyi paylaşıyorum:

"Bülent Ağabey Merhaba,
Büyük dedem Yanya Müderrisi Şeyh Kutbi Efendi'nin kız kardeşi Lütfiye Erözden'in (anneannemin halası) yapımına katkıda bulunduğu Pendik Çarşı Camii ile ilgili 29.06.1959 tarihli gazete haberini, size ileti ekinde sunuyorum.
Saygılarımla,
Hamdi Özgürkan"

Görülüyor ki Pendik camii inşaatında Yanyalılar da ellerini taşın altına koymuşlar.

KARADAN GEZE GEZE YANYA'YA

2010-12-05T18:05:00.003+02:00

Egnatia otoyolu artık baştan sona açık. Yanya'ya karayoluyla gitmek isteyenler için şahane bir imkân. Yepyeni bir otoyol sizi İpsala'dan alacak, eski ve zorlu dağ yollarını hiçe sayarak ecdadınızın kentine götürecek.

Verilen resmî bilgilere göre:

İpsala-Dedeağaç arası onbeş dakika. Dedeağaç- Kavala arası bir buçuk saat. Kavala-Selânik arası bir saat on beş dakika ve Selânik-Yanya arası da iki saat kırk beş dakika. Etti mi toplam beş saat kırk beş dakika. Öyle aşırı hızlı gitmeyenler için İstanbul-İzmir kadar. Esenler'den (İstanbul) İpsala'ya da yaklaşık 240 kilometre olduğuna göre, genç bir sürücü sabah erken yola çıkarsa akşam Yanya'da bulur kendini. Ama, ben bu kadar sıkmam canımı, konaklarım bir yerde derseniz, işte size sahil kenti Kavala, ortalarda bir yerde. Otomobilin yararı mı ? Yanya'nın çevresindeki küçük kent ve kasabaları gezmek: Bizani, Metsovo, Molossi, Zagori ve bir, bir buçuk saatte tarihimizde özel bir yeri olan Preveze. Ne diyeyim ? Hayırlı yolculuklar...

BENİM İÇİN EN GÜZEL YANYALI

2010-11-29T17:32:00.003+02:00

Benim için diyorum çünkü o benim annem. Çünkü bütün anneler güzeldir ve herkesin annesi onun için en güzel olanıdır. Bilenler, tanıyanlar için Yanyalılar ona Jeko derlerdi. 1919'da Yanya'da doğdu, Pendik, Moda, İzmir, Kadıköy'den geçti ve 2005 yılında yüreğimi unutulmaz bir hüzünde boğup, kulağımda kahkahalarını, hafızamda bütün güzelliklerini bırakıp, bütün annelerin gittiği yere, cennete uçtu.

YANYALI DOSTLARIMIZDAN SAYIN SELİM DERBENT'TEN BİZLERE

2010-11-17T20:11:00.002+02:00

EKİM 2010. YANYA

Selim Derbent Fransa'ya dönerken yukarıdaki fotoğrafı çekmiş bana gönderdi.

Ben bu resimde hüzünü gördüm, ya siz ?

YANYA'NIN DÜŞÜŞÜNÜ HABER VEREN FRANSIZ GAZETESİ

2010-11-15T06:30:00.002+02:00

Konu sol kenardaki iki sütunda ve üçüncü sütunda anlatılıyor. Alttaki fotoğrafta Vehip (Kaçi) Paşa görülüyor.

Tarih 7 Mart 1913

YANYADAKİ VAKIFLAR. SAYIN AHMET ARDA'YA TEŞEKKÜR EDERİM.

2010-10-22T16:01:00.003+03:00

Ali Paşa bin Veliyyüddin Paşa 29/09/1218 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Mehmed bin Süleyman 01/06/1265 - Hicri (Yanya - - ) Ahmed Efendi 03/02/1317 - Hicri (Yanya - - ) Ali Paşa 08/07/1136 - Hicri (Yanya - - ) Ahmed Ağa bin Oruç Ağa 10/05/1176 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Ayşe Hanım binti Mustafa Bey 27/10/1198 - Hicri (Yanya - - ) Veliyyüddin Paşa bin Ali Paşa 11/05/1219 - Hicri (Yanya - - ) Arslan Paşa bin Zülfikar (Arslan Paşa Camii ve Zaviyesi) 06/05/1282 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Yıdırm Sultan Bayezid Camii 07/01/1248 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Şeyh Ali Baba Zaviyesi 08/03/1326 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Nimetullah Hanım 02/11/1323 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Mustafa Bey 19 01 1320 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Aziz Ağa bin Hasan 28/03/1278 - Hicri (Yanya - - ) Nimet Hanım binti Şükrü Efendi 15/06/1310 - Hicri (Yanya - - ) Zekeriyya Ağa bin Mehmed 01/07/1130 - Hicri (Yanya - - ) Ahmed Ağa bin Ahmed 07/03/1178 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Tersane-i Amire Nazırı Ali Bey Camii 09/10/1278 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Mehmed Ağa Camii ve Zaviyesi 13/04/1292 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Behram Paşa Camii 07/04/1243 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Kasım Ağa 30/07/1053 - Hicri (Yanya - - ) Hasibe Hanım binti İsmail Bey 18/08/1275 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Mehmed Paşa bin Arslan Paşa 29/06/1155 - Hicri (Yanya - - ) Aliye Hatun binti Ebubekir Çavuş 30/05/1113 - Hicri (Yanya - - ) Ayşe Hanım binti Mehmed Paşa bin Arslan Paşa 03/06/1192 - Hicri (Yanya - - ) Mehmed Muhyi Efendi (Yusuf Ağa Camii) 26/06/1185 - Hicri (Yanya - - ) Zevaidiye Camii 15/08/1184 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Hacı İlyas Camii 10 07 1274 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Ahmed Hıfzı Paşa 12/09/1312 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Arslan Paşa bin Ali 10/03/1025 - Hicri (Yanya - - ) Ayşe Hatun binti Mustafa Paşa 01/01/1202 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Mehmed Emin Paşa 09/01/1253 - Hicri (Yanya - - ) Müstakil Yanya Fırkasına bağlı Alay ve Tabur Camileri 20/12/1329 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Mustafa Efendi Camii 25/11/1253 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Osman Bey Camii ve Zaviyesi 09/08/1251 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Ali Paşa bin Arslan Paşa 30/05/1033 - Hicri (Yanya - - ) Ahmed Ağa bin Murad Ağa 02/11/1276 - Hicri (Yanya - - ) Zülfikar Ağa 30/07/0992 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Ali Ağa Camii 24/05/1131 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Umur Bey Camii (Hamidiye Camii) 21/08/1324 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Abdulfettah Bey bin Ömer Bey ve Biraderleri 15/04/1233 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Mehmed Paşa 01/08/1199 - Hicri (Yanya - - ) Huri Hatun binti Zeynelabidin 16/07/1166 - Hicri (Yanya - - ) Murad Ağa bin Osman Ağa 29/06/1254 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Veliyyüddin Paşa Medresesi Kütüphanesi ve Camii 22/05/1272 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Gazi Evrenos Bey Zaviyesi 04/03/1260 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Fatma Hatun 11/11/1290 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Ali Çavuş Mescidi 28 01 1239
- Hicri (Yanya - Merkez - ) Mehmed Paşa bin Arslan Paşa 05/04/1143 - Hicri (Yanya - Merkez - ) Kasım Ağa 30/07/1053 - Hicri (Yanya - - ) Mehmed Bey bin Mehmed Paşa 20/10/1176 - Hicri (Yanya - - ) Mehmed Ağa 20/09/1017 - Hicri (Yanya - - )

17 EKİM 2010 TOPLANTISI

2010-10-20T06:27:00.003+03:00

17 Ekim 2010 Pazar günü Sayın Atıf Akçin'in gayretiyle, Kadıköy/Bahariye'deki Saint-Joseph Fransız Lisesi Derneği'nin sosyal tesislerinde unutulmayacak bir toplantı gerçekleşti. Tam 63 katılımcı... Yanyalı, Yanyalı çocuğu, Yanyalı torunu...

Hakikaten unutulmayacak sahneler yaşadık. Akraba olduklarını bilmeyenler ve/veya tanıştıkları halde yıllardır görüşme imkânı bulamayanlar, hiç karşılaşmamış genç nesil temsilcileri ile zaten kaynaşmış Yanyalılar buluştular. Bazen bir tek ismin telâffuzu kucaklaşmaya yetti: "Siz falan hanımı tanır mısınız ?" "Ayol o benim halam !" "Aaaaa ! benim de falan teyzemin de kız kardeşi" "O zaman siz falancalardansınız" gibi. Hepimiz mutluyduk, bunu gönül rahatlığıyla ifade edebilirim. Ayrılırken telefonlar, e-posta adresleri teati edildi, mutlaka görüşme arzuları belirtildi ve en önemlisi bu toplantıların tekrarlanması kararlaştırıldı.

Benim açımdan olayın önemine gelince: Geçmişte Yanyalılar bloğumu tasarlarken amacım beni yetiştiren Yanyalı aileme şükran borcumu ödemekti... Okyanusta bir damla kadar da olsa. Ama zamanla bloğuma ilginin arttığını sevinç içinde müşahade ettim. Dün itibariyle ziyaretçi sayısı 11.000 civarındaymış. Amerika'dan, Avustralya'dan bile arayanlar var (Eminim Kamçatkada da bir Yanyalı torunu vardır). Ne mutlu bana. İyi bir iş yaptın diyenleri duydukça, doğrusu ağzım kulaklarıma varıyor.

Çok özlediğim, yokluklarının acısını çektiğim canım annem Tiraje Kocamemi (Jeko) ve anneannem Zelihacığım'ın (Zilhu) ve bütün yitirdiğimiz Yanyalı büyüklerimizin ruhları şâd olsun, ışıklar içinde yatsınlar. Pazar günkü toplantımızda onlar da aramızdaydılar, buna yemin ederim.

BİR YANYA WEB SAYFASI

2010-10-20T06:14:00.003+03:00

http://www.giannena-e.gr/Giannena/Mousoulmanika_Temeni_Anaparastasi_stin_Poli.aspx

Bir Yunan Web sayfası: Yanya'daki eserlerimiz hakkında bilgiler içeriyor.

Sayfanın sonuna doğru bir Yanya kent planı göreceksiniz.

Bu planda şimdi yerinde yeller esen camileri de adlarıyla ve yerleriyle göreceksiniz.

Yazıyı tercüme eden olur da bana gönderirse bloğumda yayınlamaktan mutluluk duyacağım. Böylece hepimiz yazılanları okuyabiliriz.

YANYA'DA MÜTEVELLİZADE EVİ.

2010-10-18T20:18:00.004+03:00

Fotoğrafların arkasındaki yazılar hakkında Sayın Ahmet Arda şu bilgileri içeren iletiyi gönderdi ve sizlerle paylaşmama izin verdi:

"Hemşirem Atike Hanım (babaannem Atike Arda)

Yanya'dan yeni gelen, evimizin cepheden görünüşü

resmini gönderiyorum. Her halde memnun olursunuz.

Ancak çehre tarafı bozulmuştur.

Başka hiçbir tebeddülât yoktur.

Ne âlemdesiniz. Çoktan beridir mektup alamıyorum.

Bey'den dün iki satırlık bir tebşir (müjde) mektubu

aldım. Teşekkür ederim. Çok sevindim.

Paşa'ya (İzzettin Çalışlar olmalı) teşekkür yazdım.

Cümlenize selam ve hürmetler.

.....'nin cümlenize selam ve hürmetlerini

arz ederim. 28. 3. 35 (İmza) Şakir.

2. fotoğrafta bir not yok.

3. Fotoğrafın arkasında eski harflerle,

"Kardeşim Bal Emin (Emin Arda, dedem Edirne, Bilecik Valisi Danıştay üyesi)

Ufak ve fakat çok kıymetli mektubunuzu aldım.

Tebşirlerinize teşekkürler ederim. Sizden

çoktan mektup alamamış idim, merakta idim.

Bu suretle de memnun oldum.

Paşa acaba Sadi Bey'e ne söylemiş ve ne cevap

almış olduğu yani suret-i mükâlemeyi bilmek

isterdim. Malûm a söylemekten söylemeye

fark vardır değil mi.

Ben ve ....... hürmetlerimizi sunarız

28. 3. 35 (imza) Eşref

Mütevellilerin hanesinin

mandradan görünüşü.

Galiba biraz tamir görmüştür."

Bu evin Yanya'da nerede olduğunu da bilmiyorum. Fotoğraflar herhalde 1935 yılına ait. Mütevellizadelerin hangi vakfın mütevellileri olduğunu da bilmiyorum."

SAYIN AHMET ARDA'YA

GÖNDERDİĞİ FOTOĞRAFLAR VE İLETİ İÇİN

TEŞEKKÜR EDİYORUM.

İLGİNÇ BİR BELGE

2010-10-12T14:06:00.002+03:00

Frankfurt Kitap Fuarı'nı ziyaret eden bir arkadaşım bu fotoğrafı gönderdi. Konu hakkında bilgisi olan var mı ? Lütfen bana yazsın, ben de bu blogta yayımlayayım.

Saygılarımla,

F.Bülent Kocamemi

MUAZZAM BİR ŞECERE, OLAĞANÜSTÜ EMEK.

2010-08-16T05:04:00.003+03:00

İzmir'de ikamet eden kardeşimiz Sayın Hamdi Özgürkan, sabırla, oya işler gibi titizlikle hazırladığı geniş bir Yanyalı şeceresini gönderdi. Sizlerle paylaşmamam mümkün olamazdı. Kendisine teşekkür ettim ama bir kez de buradan teşekkür ediyor, bu müthiş çalışmasından dolayı kutluyorum. Sanırım hepimiz bu şecerede kendinden bir parça bulabilir ya da tanıdık pek çok isme rastlayabilir.

(Resim üzerine tıklayarak büyütebilir ya da hamdi özgürkan'dan

- hamdiozgurkan@yahoo.com -

FreeHand 11 ya da JPEG formatında size göndermesini isteyebilirsiniz.)